Herria
Cañada Alt Vinalopóko udalerria da, 1.213 biztanlerekin (2025), Biarko Haraneko azpieskualdean, Alacanten. Bere lurraldeak, akuiferoz eta harrobiz aberatsa, haranaren zatirik mendebaldekoena hartzen du, iparraldean Solana mendilerroa eta hegoaldean Sanmayorkoa dituela. Herriaren jatorria Benisamayon dago, Biarko lurraldeko alkeria musulmana, Sanmayor mendiaren magalean, Jaime I.aren konkistaren ondoren Valentziako Erresumara igaro zena. XVIII. mendearen amaieran, Portell, Solana eta Pinaret-eko etxe sakabanatuak partida gisa antolatu ziren; Biarren parte izan zen 1795era arte eta gero Benejamarena, 1843an Camp de Mirratik banandu eta udalerri propio bihurtu zen arte. Bere ekonomia tradizionala sekano-nekazaritzan oinarritzen da, olibondoa laborantza nagusi gisa.
Natura
Cañadako nekazaritza-paisaia, eraikuntza hidrauliko tradizionalez zipriztindua, L'Alt Vinalopó eskualdearen barruan.
Jarduera
Cañadako jaien artean, L'Alt Vinalopón, nabarmentzen da Errege Magoen Auto sakramentala, XVIII. mendearen amaierara arte, 1785 eta 1797 artera, hain zuzen ere, jotzen duen antzezpen teatrala, Denia, Gandía eta Xàtivako kosta valentziarrarekin merkataritzan aritzen ziren merkatariek herrira La Santa Infancia del Niño Jesús testua ekarri zutenean, Gaspar Fernández y Ávilaren 1764ko obra. Urtero, urtarrilaren 6an eta 7an antzezten da: lehen egunean, Errege Magoen Etorrera eta Gurtza; bigarrenean, Egiptorako Ihesa eta Errugabeen Sarraskia, urtero aldatzen diren 120 aktore eta aktore ez-profesional baino gehiagorekin, hiru ordu eta erdiko testua buruz ikasita dutenak. Espainiako antzezpen zaharrenetako bat dela uste da, Gerra Zibilean ere mantendua.
Monumentua
La Creueta pinuz estalitako muino bat da, Sanmayor mendilerroaren ipar-ekialdeko azken adarretako bat, Cañadako udalerrian, Alt Vinalopón (Alacant). 657 metroko altuera du, udalerriko punturik garaiena, eta gailurrean iberiar herrixka baten hondarrak kontserbatzen dira.
Monumentua
XIX. mendeko Cañadako parrokia-eliza, 1920tik parrokia-egoitza.
Natura
Sanmayor mendilerroa Cañadaren hegoaldera hedatzen da, Alt Vinalopó eskualdean, Solana mendilerroaren aurrez aurre, bien artean haran zabal bat dagoela. Cañadako udalerrian duen punturik garaiena La Creueta da, 657 metrokoa, pinuz estalia eta gailurrean iberiar herrixka baten hondarrez koroatua.
Bitxikeria
Cañadak Benisamayo kokaleku musulmanean du jatorria, Jakue I.aren konkistaren ondoren Valentziako Erresumari erantsia; 1843an El Camp de Mirratik independizatu zen.
Jarduera
Cañadako Erregeen Auto sakramentala antzezlan bat da, kaleetan zehar ibiltaria zein eszenatoki finkoetakoa, Aingerukundea, Errege Magoek Haur Jesusi egindako gurtza eta Herodesek agindutako errugabeen sarraskia irudikatzen dituena, eta herriko berrehun bizilagun baino gehiagok parte hartzen dute bertan. Urtarrilaren 6an eta 7an ospatzen da, eta badira 1860 eta 1870 artean egindako antzezpenen lekukotasunak, Alacant probintziako Gabon-ekitaldirik zaharrena; berrehun urte baino gehiagotan etenik gabe mantendu da, baita Gerra Zibilean ere. Ehun eta hogei aktore afizionatu baino gehiagok Errege Magoen etorrera antzezten dute herriko bost lekutan, jantziteria koloretsuz eta zaindutako soinu-giroaz; taldea urtero berritzen da, nahiz eta gidoiak berdin jarraitzen duen.
Mugarri historikoa
Portell, Solana eta Pinareteko etxe sakabanatuak partida gisa antolatu ziren XVIII. mendearen erdialdean. 1795ean Biartik bereizi ziren Beneixamaren mende egoteko eta, Camp de Mirrarekin batuta egon ondoren, udal propioa lortu zuten 1843ko apirilaren 24an.
Gastronomia
Udalerriko ureztalurrak aran, gerezi eta sagarrak ematen ditu, maiatzetik abuztura biltzen direnak eta eskualdeko merkatuetan saltzen direnak. Olibondoarekin, mahastiarekin eta arbendolondoarekin bizi dira, lehorreko lurren zatirik handiena hartzen dutenak.