Herria
Navarrések Canal de Navarrés eskualdeari ematen dio izena, Valentzian, eta 275 metroko altueran altxatzen da Río Grande ibaiaren ondoan, zeinaren ibilbideak Ceja del Río Grande izenekoa eratzen baitu, pinudi eta sasitza aromatikoz osatua; 3.027 biztanle inguru ditu eta erdara da hizkuntza nagusia. Udal-mugartean ia garai guztietako aztarnategiak ugariak dira, bereziki musulmanak; 1244an Jakue Konkistatzailearen eskuetara pasatu zen eta geroago Tolsá familiaren jaurerria izan zen, Bolbaite, Chella eta Bicorp-ekin batera. Asuntzio eliza kontserbatzen du, XVIII. mendean berreraikia, eta jatorri mozarabeko gaztelu bat, Brontze Aroko herrixka baten gainean altxatua. Bere paraje artean nabarmentzen dira Escalona urtegia, inguruko kobekin, eta El Garrofero, margolan errupestre lebantindarrak dituen aterpea.
Jarduera
Navarrések bere zaindari-festak ospatzen ditu urriaren 8tik 12ra Santísimo Cristo de la Salud eta Virgen del Remedio ohorez, prozesio, lore-eskaintza eta su artifizialekin.
Natura
Playamonte Navarrés udalerriko biztanle-gune bat da, La Canal de Navarrés eskualdean. Barneko hondartza bat da, aintzira artifizial bat, eskualdeko topaleku eta bainuleku gisa jarduten duena, ur naturaleko iturriz inguratua.
Monumentua
1574ko tenplua, harrian motibo barrokoekin landutako atari nagusi eta albokoarekin eta XX. mendeko lau gorputzeko kanpandorre batekin; gurutze latindarreko oinplanoa kanoi-gangaz estalita dago.
Monumentua
Navarréseko Santísimo Cristo de la Salud ermita XVIII. mendeko eraikina da, herritik ekialdera kokatua, 200 metro inguruko muino baten gainean, Paula Calatayudek, Baltasar Pérezen emazteak, eraikitzeko agindua eman zuena. 1928an zabaldu zuten, urte hartako abuztuaren 30ean inauguratutako lanekin. Nabe bakarra du, pilastrekin, erdi-punturako arkuekin eta upel-gangarekin, sarrerako atearen gainean kanpandorretxo batekin. Presbiterioan, erretaula neoklasiko batek bere erdiko horman Cristo de la Salud irudia hartzen du, 1940an egur polikromatuan zizelkatua eta navarrestarren artean debozio handikoa. Ermita jaia patronalen fokua da, urriaren 8tik 12ra ospatzen dena Kristoren eta Virgen de los Remedios-en omenez.
Monumentua
Navarréseko gaztelua herritik gertu dagoen muino batean altxatutako XII. mendeko antzinako gotorleku islamiarra da, tapialezko harresiez eginda eta Brontze Aroko okupazio zaharrago bat frogatzen duten aztarnekin. Jaime I.ak konkistatu zuen 1244an, Xàtiva setiatzen ari zela. Hainbat jabe izan zituen —Lauria familia 1297tik, Pascual Maçana 1367an, Jaume Castellá 1387an— harik eta 1448an Navarréseko Baroitza eratu zen arte, 1557an markesaduntzat igoa Pedro Luis Galcerán de Borjaren alde. Moriskoak 1609an kanporatu ondoren, herria ia erabat hustu zen; gaur egun harresiaren tarte txikiak eta bi dorre baino ez dira geratzen. Haren irudi hondatua Navarréseko armarrian agertzen da, 1962an onartua, herriko markesak diren Borjatarren armen azpian.
Natura
Kristoren ermitatik gertu harkaitzean zulatutako etxebizitzak, konkista kristauaren aurretik Navarrés populatu zuen biztanleria arabiarraren bizileku izan zirenak.
Bitxikeria
Moriskoen —biztanleriaren gehiengoa osatzen zutenen— nahitaezko kanporatzeak ia hutsik utzi zuen Navarrés udalerria, Canal de Navarrésen historiako gertakari giltzarria.
Mugarri historikoa
1557an Koroak Navarréseko markes titulua eman zion Pedro Luis Galcerán de Borjari, Montesako Ordenaren azken maisu handiari. Seinorioak villa Borja etxeari lotu zion mendeetan, erregimen seinorialaren desegitera arte.
Mugarri historikoa
1609ko kanporatzeak Navarrés hustu zuen, kristau berrien 250 bat familiak bizi zutena. 1611n emandako populatze-gutunak kolonoak erakartzea bilatu zuen, baina berreskurapena oso motela izan zen: 1646an 59 etxe bizitu baino ez ziren zenbatzen villan.
Gastronomia
Navarrésen eztiarekin, arbendolarekin, kakahuetearekin eta arto-loreekin egindako gozoki artisaua, horiek ematen baitiote ehundura arina eta izena. Tokiko lantegietan ekoizten da, batez ere neguko jaietarako, eta villak eskualdetik kanpo saltzen dituen produktuetakoa da.
Gastronomia
Villako gozogintza tradizionala. Orilletak olioan frijitutako eta eztitan bustitako ore-zerrendak dira, Gabonetakoak eta Inauterietakoak; mostachonak, arbendol eta azukrezko opilak, labean egosiak. Biak herriko labeetan egiten jarraitzen dute.