Herria
Chella Canal de Navarrés eskualdeko udalerria da, Valentziako probintzian, 2.452 biztanlekoa (INE 2025), mendialdeko udal-mugarte batean, zeinaren altuera nagusiak Muntot (417 m) eta Gallinero (657 m) baitiren, Río Sellent ibaiak zeharkatua. Barranco del Lobo izeneko errekak silex eta zeramikadun koba txikiak kontserbatzen ditu, mesolitotik metalen arora arteko okupazio jarraitua dokumentatzen dutenak. Moriskoen kanporaketarekin hustuta gelditu zen eta Carlos de Borjaren 1611ko biztanleztatze-agiriarekin birpopulatu zen; haren familiek Sellenten ureztatzea berrantolatu eta gaur eguneko hirigunea finkatu zuten. Barrio de la Peña kontserbatzen du, kale malkartsu eta irregularrekoa eta jatorri moriskokoa, eta otsailaren 3an, San Blas egunean, torticas de cacahuete labekatzen ditu, bere ureztatzeetako kakahueteekin.
Monumentua
Chellako parrokia-eliza, XVIII. mendean berreraikia, La Canal de Navarrés eskualdeko eraikin erlijioso nagusietako bat. Estilo neoklasikoan eta gurutze latindarreko planoan jaso zuten 1748ko martxoaren 23ko lurrikarak lehengo tenplua suntsitu ondoren; lanak 1763an amaitu ziren. Kanpai-dorreak izkinak puntu kardinaletara begira ditu eta 1789ko jatorrizko kanpaia gordetzen du, María de Gracia izenekoa. Ikertu izan da ea kupularen diseinua Gaudiri zor ote zaion, nahiz eta aukera hori oraindik berretsi gabe dagoen.
Monumentua
Chellako antzinako jauregi bat, Buñolgo Kondeekin lotua, eskualdeko iragan noble-honen lekukoa. 1913an bizitoki gisa finkatu zuen Julia Mercader kondesak, Villagraciako markesaren alargunak, bere mayordomoarekin, Bartolomé Granero chellinarrarekin, ezkondu ondoren; harekin batera jauregi honetara bizitzera aldatu zen.
Monumentua
Chellako ermita, San Nicolás de Bariri eskainia, La Canal de Navarrés eskualdearen barruan.
Monumentua
Chellako gaztelu-hondarrak, La Canal de Navarrés eskualdeko gotorleku historikoetako bat, jatorri musulmaneko antzinako fortifikazio bati dagozkio. Herriaren goialdean kontserbatzen dira, gaur egungo Peña auzoan, Los Castillets izenez ezagutzen diren beste arabiar aztarna batzuen ondoan.
Natura
25 metroko garaierako ur-jauzia, Chellako udalerrian kokatua, La Canal de Navarrés eskualdean, Sellent ibaiaren lehen zatietako batean, zeinaren urak Enguerako mendikatearen adarretan sortzen diren. Bi errekaren elkargunean sortzen da, Matet errekarena eta Abrullador errekarena, biak batera desnibeletik jausten direla, herritarrek el Salto izenez ezagutzen duten jauzia sortuz. Eskualdeko paraje natural ezagunenetako eta bisitatuenetako bat da.
Jarduera
Otsailaren 3an, Sant Blai eguna, Chellak kakahuete eta olio torticak labean egiten ditu, bere ureztatze-lurretako fruituarekin; opil tipikoa, anis-erroiluekin eta boniato-pastelekin lagundua.
Monumentua
Chellako parrokia-eliza, Graziako Ama Birjinari eskainia, XVIII. mendean berreraiki zen, 1748ko martxoaren 23ko lurrikarak aurreko tenplua suntsitu ondoren. Eliza berria, estilo neoklasikokoa eta latindar gurutze oinplanokoa, 1763an amaitu zen eta izkinak puntu kardinaletara orientatuta dituen dorre-kanpandorre bat du. Bere lehen kanpaia gordetzen du, Maria de Gracia izenekoa, 1789an urtua. Gaur egun, adituek tenpluaren kupula ikertzen dute, haren zaharberritzea Antoni Gaudíren obra izan ote zen argitzeko, oraindik baieztatu gabeko auzia.
Monumentua
Jatorri arabiarreko egiturak Chellako lurraldean, meskita zahar baten aztarnen ondoan.
Natura
Abrulladorra Chellako herrigunetik bost kilometrotara dagoen iturburua da, Canal de Navarrés eskualdean, udalerria urez hornitzen duena. XVIII. mendean aurkitu izanak lehorreko lurrak ureztatutako baratze bihurtzea ahalbidetu zuen, eskualdeko nekazaritza-ekonomia aldatuz. Gaur egun ere herriko ur-hornikuntzaren iturri nagusia izaten jarraitzen du.
Natura
Zarzalet erreka, Chellako udalerrian, non abereak gordetzeko erabiltzen zen antzinako kobazulo bat kontserbatzen den, iturri baten ondoan. Errekaren iparraldean, gainera, garai batean ur termal eta medizinalen bainuetxe izan zenaren hondarrak gelditzen dira, gaur egun erabilerarik gabe.
Jarduera
Chellako San Blas jaiak, udalerriko patroia den Sebasteko San Blas Deunaren omenez, otsailaren bi, hiru eta lauan ospatzen dira. Lehen egunean San Fumat-en omenezko prozesioa izaten da, goizaldean hasten dena, herri-festa amaitzean: parte-hartzaileek mozorroturik desfilatzen dute, eskuetan eskualdeko puro tipikoa den caliqueño bat dutela.
Natura
Estalaktita eta estalagmitak dituen kobazulo txikia, Chellako Ur-jauzirako bidean kokatua, XX. mendeko errota zahar baten eta El Paraíso izenez ezagutzen den hezegunearen ondoan.
Bitxikeria
Barrio de la Peña Chellako auzo historikoa da, udalerriaren goiko aldean kokatua, jatorri moriskokoa eta trazadura irregularreko kale malkartsuekin. Eremu horretan gaztelu musulman zaharraren hondarrak kontserbatzen dira, eta haren inguruan eratu zen herriaren lehen kokalekua.
Monumentua
Chellan oso ospetsua izan zen ur termal eta medizinalen antzinako balneario baten hondarrak, Canal de Navarrés valentziar eskualdean. Hondakinak oraindik ere udal-mugartearen iparraldean kontserbatzen dira, bere naturguneen barruan.
Mugarri historikoa
Chella biztanlerik gabe geratu zen moriskoen kanporatzearen ondoren. 1611n Carlos de Borjak populatze-gutuna eman zuen familia kristauekin birpopulatzeko, eta haiek Sellenteko ureztalurra berrantolatu zuten eta gaur egun kontserbatzen den hiriguneko trazadura finkatu zuten.
Mugarri historikoa
XIX. mendearen amaieran filoxerak Chellako mahastia hondatu zuen eta Argentinarako migrazio-korronte indartsu bat eragin zuen. Krisiak tokiko nekazaritza olibadira, arbendolondora eta gaur egun udalerria menderatzen duten ureztalur-kultiboetara berbideratu zuen.
Gastronomia
Otsailaren 3 bakoitzean Chellak kakahuete- eta olio-opiltxoak egiten ditu labean, Sant Blai jaiari lotutako gozokia, anis-erroskilekin eta boniato-pastelekin batera. Kakahuetea Sellent ibaiko ureztalurretatik dator, udalerriko kultibo tradizionala.