Herria
La Mancha de Toledo eskualdeko udalerria, Toledoko probintzian, bere toponimoa arabierazko kammuniya hitzetik datorrena eta 1276 inguruan San Juan Ordenak errepopulatua; Corpuseko ospakizunetan Pecados y Danzantes antzezten ditu, Nazio Mailako Turismo Intereseko izendatutako errituala non bi koadrillak mimikaz eta dantzaz onaren eta gaizkiaren arteko borroka eszenaratzen baitute, eta La Unión errota gordetzen du, Kultur Intereseko Ondasun (BIC) izendatua, eta museo etnologiko bat. Herritik hartu zuen izena Independentzia Gerrako gerrillariak, Tío Camuñas izenez ezaguna.
Monumentua
Eliza errenazentista bat, mudejar tradizioko dorre batez errematatua, Camuñasko erdigune historikoan kokatua (Toledoko Mantxako eskualdea) eta udalerriko monumenturik nagusiena. XVIII. mendean zaharberritze bat jasan zuen, Gabriel Antonio Borbokoak (1752-1788), Karlos III.aren semeak, lagundutakoa, eta bere aztarna utzi zuen eraikinean.
Monumentua
La Unión haizeolak, Camuñasen, Bien de Interés Cultural izendapena jaso zuen (Espainiako ondare-babes maila gorena), 2000ko azaroaren 24ko BOEn argitaratutakoaren arabera. 1866an eraiki zen agian, atearen gainean ageri den data hori, nahiz eta hori benetan sute baten ondorengo berreraikitzeari legokiokeen, izan ere lehenago Molino Viejo izenez ezagutzen zen eta 1809an Juan Pedro Sánchez, Tío Camuñasen anaia, urkatu zuten lekutzat aipatzen da. Egungo izena, sutearen ondoren Camuñasko herritarrak berreraikitzea ordaintzeko elkartu zirelako dator, eta horretarako Campo de Criptanako El Sardinero izeneko erabilera gabeko errota baten makineria aprobetxatu zuten. Obretan eraikinaren barrualdea handitu zen, jatorrizko diametroa mantenduz, eta kanabera-estalki zaharra zinkezko batez ordezkatu zen.
Monumentua
Camuñasko Museo Etnologikoak udalerriko Plaza Viejan (Toledoko Mantxa) San Juan de Jerusalengo Ospitalarien egoitza zaharra hartzen du, casa de la tercia izenez ezaguna, prozesio-ibilbidearen parte den Tercia kalearen hasieraren ondoan. Panel azalgarriak, dokumentuak, argazki historikoak eta Pecados y Danzantes jaiaren protagonisten jantzien jatorrizko piezak biltzen ditu, eta udalerriko ofizioak, nekazal bizitza eta tradizioak ere dokumentatzen ditu.
Bitxikeria
Toponimoa arabierazko kammuniya hitzetik dator; kominoaren antzekoa esan dezake edo, bestela, zereal edo lekari ez den edozein hazi. Herria 1276 inguruan birpopulatu zuen San Joanen Ordenak.
Bitxikeria
Tío Camuñas, benetako izena Francisco Sánchez Fernández zuena, Camuñasen jaio zen 1762ko irailaren 11n, eta Espainiako Independentzia Gerrako (frantsesen aurkako gerra) guerrillari mantxarrik ospetsuenetako bat bihurtu zen, gerra horretatik hartu baitzuen ezizena. Postari lanbidez, zaldiz zuen trebetasunak eta lurraldearen ezagutzak erabakigarriak izan ziren bere guerrillari-aldian. Bere anaia, Juan Pedro Sánchez, frantsesek exekutatu zuten 1809ko maiatzean, frantsesekiko zaleko zinegotzi bat hil ondoren, eta Francisquete berak familia-etxeko eraso batetik ihes egin zuen harresiak salto eginez. Belmonten hil zen 1811ko azaroaren 13an. Bere irudia, Toledoko Manchuelako gertaera hauetan forjatua, espainiar herri-imajinariora igaro zen.
Bitxikeria
Espainiako Lehen Errepublikako Kantoi Iraultzan, Camuñas kantoi independente gisa eratu zen labur batez. 1873an aldarrikatu zuen bere alkate Luis Villaseñor y de Olivak, errepublikar federal eta antiklerikalak, nahiz eta egun batzuk baino ez zuen iraun, Francisco Pi y Margallen presidentzia federalistaren pean, eta bere moneta propioa akuñatzeko moldeak egitera ere iritsi ziren. Gertaerak herriaren jada berezia zen fama areagotu zuen, izan ere Félix Moreno Astray ebanjeliko galiziarraren zelo misiolariak biztanleriaren zati bat protestantismora bihurtu baitzuen, eta horregatik Ginebra mantxarra izenez ezagutzen zen. Marcelino Menéndez Pelayo historialariak gertaera jaso zuen bere Historia de los heterodoxos españoles lanean, Ginebra mantxar eta kontrabandista modukoa sortzeko saiakera gisa.
Jarduera
Camuñasko Pecados y Danzantes Fiesta de Interés Turístico Nacional izendatutako jaia da (turismo-interes bereziko jaientzako estatu-aitorpena), Toledoko udalerri honetan Corpus Christi garaian ospatzen dena. Bere jatorria XVI eta XVII. mendeetara jo lezake, dantzek auto sakramentalaren forma hartu zutenean Santisimoaren omenez. Bi koadrilek, Pecados eta Danzantes izenekoek, mimika eta dantzaren bidez ona eta gaizkiaren arteko borroka adierazten dute: lehenengoek, maskara gaiztoa eta makila luzea dituztenek, gizakiaren bekatuak irudikatzen dituzte, oihu, garrasi eta pólvora erabiliz; bigarrenek, alaiak eta sudur handiko maskara dutenek, bertuteak irudikatzen dituzte, musikaz lagunduta. Prozesioa goizeko meza baino lehen abiatzen da eta Pecadilla edo Pecado Mayor bezalako pertsonaiak Danzantesekin, Prudencia eta Cordelek zuzenduta, aurrez aurre jartzen ditu.
Jarduera
San Nicasioren jaiak Camuñasko (Toledoko Mantxa) patroi-ospakizun nagusia dira. Udalerriaren artikuluaren arabera, herritarrek santu hau patroitzat hartu zuten XVII. mendean, izurrite larri baten ondoren, haren babesa bilatuz; San Nicasiok, II. mendean bere fedea defendatzeagatik bizi eta martirizatu zenak, XVIII. mendean sendotu zuen patroi izaera. Jaialdi hau Pecados y Danzantes tradizio ospetsutik desberdina da, herri berean Corpus Christi garaian ospatzen baita.