Herria
Ricote Murtziako Eskualdeko ia 1.200 biztanleko udalerria da, Ricote Haraneari izena ematen diona, arkitektura barroko eta erdi-aroko islamiar eta kristau ondarearekin. VIII. mendetik populatua inbasio musulmanarekin, garai andalusiar oparoa bizi izan zuen: bere gazteluan 1224an altxatu zen almohadeen aurka Ibn Hud buruzagia, XIII. mendeko garrantzitsuenetako bat, al-Andalusiaren zati handi bat hamar urtez batu zuena. 1243an Gaztelari atxikia, gero Santiago Ordenari eman zitzaion. 1501ean bere mudejarren bihurketa behartu zen, eta 1613an bere moriskoak, jadanik kristauak izan arren, Espainiatik kanporatutako azkenetakoak izan ziren, Cartagenan itsasontziratuak Berberiarantz; ondorengo gainbehera XVIII. mendera arte iraun zuen, Mula auzoko Llamas familiak haranaren kontrola hartu zuen arte.
Monumentua
Ricoteko XVIII. mendeko eliza, balio handiko organo berreskuratu bat gordetzen duena. Bien de Interés Cultural (ondare-babes maila gorena) gisa katalogatua dago, Valle de Ricote bihotzean San Sebastiáni eskainitako parroki-tenplu hau babesten duen aitorpena.
Monumentua
Alharbonako gaztelua, Ricoten, IX. mendeko gotorleku musulmana da eta udalerriko erakargune historiko nagusietako bat. Bien de Interés Cultural (ondare-babes maila gorena) gisa aitortua dago.
Monumentua
Palacete de Llamas, Álvarez-Castellanostarrena ere deitua, Ricoteko 1702ko etxea da, murtziar barroko arkitekturakoa eta burdinlangintza nabarmenekoa. Bien de Interés Cultural (ondare-babes maila gorena) gisa katalogatua, gaur egun udalerriko kultur etxe gisa funtzionatzen du.
Monumentua
Nuestra Señora de las Huertas baseliza, XVI. mendekoa, Ricoten, 1613ko abenduaren 13an 2.500 morisko inguru Cartagenarantz espulsatuak izan ziren haranean, Espainiako azken enklabe morisko handia.
Natura
Ricoteko begiratokia, palmondoen artean bihurrikatzen den Segura ibaiaren ikuspegi panoramikoekin.
Bitxikeria
Ricoteko Harana, Haran Moriskoa ere deitua, Espainiako biztanleria moriskoaren azken gotorlekua izan zen 1614an kanporatu aurretik, VIII. mendetik mendeetan zeharreko menderakuntza musulmanaren ondoren.
Jarduera
Ricoteko jai nagusiak, San Sebastián ohoratzeko, 1228an Muhammad ibn Hud almohadeen aurka altxatu eta al-Andalusen zati handi bat menderatu zuen haranean.
Jarduera
Valle de Ricote Liburu Azoka, “Kultura, gu biltzen gaituena” leloaren pean, 2024an abiatu zen eta haraneko zortzi udalerrietan Liburuaren Egunaren inguruko ekintzak biltzen ditu. Azoka Ojósen aurkeztu zen 2024an eta Cieza-n 2025ean.
Monumentua
Jatorri musulmandun gotorlekua, Salitre mendilerroko harkaitz-agerpen baten gainean eraikia, harresi bidez inguratutako bi barruti, dorre defentsibo, aljibe eta omenaldi-dorre batekin, handik haran osoa menderatzen zena. Gaztelu honetan altxatu zen 1224an Ibn Hud kabezilla, XIII. mendeko garrantzitsuenetako bat, altxamenduaren ondoren penintsulako lurralde musulmanaren zati handi bat bere agindupean bildu zuena hamar urtez. Ricotek gero eutsi egin zion 1243ko Alcarazko itunean adostutako Gaztelako Koroarekiko bateratzeari, urte berean Pelayo Pérez Correak menperatu zuen arte.
Bitxikeria
Miguel de Cervantesek haran murtziar honen izena hartu zuen Ricote bataiatzeko, 'Mantxako Don Kixote'ko pertsonaia moriskoa, kanporatuaren ondoren mozorrotuta Espainiara itzultzen dena, eskualdeak biztanleria moriskoagatik zuen ospeari egindako keinu literarioa.
Bitxikeria
Ricoteko Harana Espainiako azken gune morisko handia izan zen Felipe III.aren kanporatze-dekretuaren ondoren. 1613ko abenduaren 13an haraneko 2.500 bat morisko kanporatuta atera ziren Cartagenarantz, gero Mallorcara eta Oranera ontziratuak, eremuan zortzi mendetik gorako presentzia musulmanari amaiera emanez.
Natura
Natura 2000 Sareko natura-gunea, Hegaztientzako Babes Bereziko Gune eta Kontserbazio Bereziko Gune izendatua, Ricoteko Harana inguratzen duena pinudi eta harkaitzekin, Chinte edo Martillo bezalako bidezidorrek zeharkatuak.
Jarduera
PR-MU 8 bidezidorra, publiko guztientzat egokia, baratzea eta mendia uztartzen dituena desnibel gutxiko mailen eta bideen artean, Ricoteko Haranera, Blancako urtegira eta Ricoteko mendilerroko pinudietara begira, haranean zehar biztanleria moriskoaren igarotzea gogoraraziz.
Monumentua
XVI. mendeko eraikin errenazentista, non Ricoteko herrian Santiagoko Ordenaren administrazioa kudeatzen baitzen, Ordenaren 1495eko bisita batean jada dokumentatua. Jatorrizko patio arkupedunaren zati bat kontserbatzen du eta gaur egun komentu bat hartzen du.
Monumentua
XVIII. mendeko etxe jauntxozkoa, Ricoteko alde zaharrean kokatua, udalerriko ondare historikoaren barruan katalogatutako eraikin zibiletako bat.
Monumentua
Ricoteko errota hidrauliko tradizionalen multzoa, haraneko uraren ehotzeko aprobetxamendu historikoaren lekukoa, udal ondare historikoaren barruan katalogatua.
Bitxikeria
2013an inauguratutako monumentu oroigarria, kanporatzearen IV. mendeurrenarekin bat eginez, Ricote moriskoak Espainiatik kanporatu zituzten azken lekua izan zela gogoratzeko; 1613ko abenduan Cartagenatik Mallorcarantz ontziratu zituzten.
Monumentua
Ricoteko San Joseri eskainitako ermita, udalerriko ondare historiko-erlijiosoko ondasunen artean sartua, San Sebastianen eta Huertaseko Ama Birjinaren ermitekin batera.
Bitxikeria
Ricoteko Haraneko herrietan paparajotearen aldaera propio bat egiten da, limoiondo-hostorik gabea, buñueloaren antzeko arrautza, esne eta irinezko orearekin, baratzeko beste plater batzuekin batera —gari-gisatua edo untxi-arroza—, eskualdeko sukaldaritza morisko eta mediterraneoaren ondare.
Mugarri historikoa
Ricoteko gotorlekutik, Muhammad ibn Yusuf ibn Hud 1228an altxatu zen botere almohadearen aurka eta hamarkada batez Al-Andalusen zati handi bat bildu zuen bere aginduetara. Haren altxamenduak Murtziako hirugarren taifa sortu zuen eta harana politika andalusiarraren erdigunean kokatu.
Mugarri historikoa
Muhammad al-Ricotí, herri honetakoa, jurista, mediku eta logikari ospetsua izan zen XIII. mendean. Alfontso X.a Jakintsuak Murtzian eskola bat gomendatu zion, non kristauei, musulmanei eta juduei irakasten baitzien; anexio gaztelarraren ondoren Granadako erresumara joan zen azkenean.
Mugarri historikoa
Alcarazko itunak 1243an Murtziako taifa Gaztelan sartu zuen protektoratu gisa, baina haraneko hainbat herrik aurre egin zuten eta Pelayo Pérez Correa maisu santiagotarrak menderatu zituen. Gertaerak Seguraren tarte honen gaineko ordena militarren nagusitasunari ireki zion atea.
Mugarri historikoa
XVIII. mendean zehar Llamas familiak, Mulatik iritsiak, Santiagoko encomiendaren errentak errentan hartu zituen eta haranaren kontrol eraginkorra izan zuen. Haien fortuna etxe seinorialetan eta desamortizazioraino mantendu zen pisu politiko batean islatu zen.
Gastronomia
Gachasmigak, irina, ura, olioa eta baratxuriak zartaginean opil bat osatu arte landuak, haraneko neguko platera dira. Paparajoteek, limoiondo-hosto irinetan pasatu eta frijituek azukrearekin eta kanelarekin, Ricoteko baratzean lantzen diren zitrikoak aprobetxatzen dituzte.