Herria
Águilas 38.000 biztanletik gertu dituen (37.811, INE 2025) kostaldeko udalerri bat da, Alto Guadalentín eskualdean, Región de Murcia autonomia-erkidegoan, bere inauteriengatik ospetsua, 2015ean Fiesta de Interés Turístico Internacional (Espainiako Estatuak jai bati ematen dion turismo-bereizketarik handiena) izendatua. Bere toponimoak, XI. mendetik Acla-Aqila gisa dokumentatuak, gaur egun San Juan de las Águilas gaztelua koroatzen duen harkaitz gainean altxatutako defentsa-gaztelua aipatzen zuen, eta horren inguruan, antzinako tombolo baten gainean, sortu zen hiri-gunea Poniente eta Levante badien artean. Udalerriak, 28 kilometroko kosta mediterraneoarekin, Carrasquilla eta Almenara mendilerroek inguratzen dute, azken hau bere balio ambientalagatik babestua, eta bertako Talayón gailurrak, 881 metrokoak, da mugartearen altuera maximoa. Lorcarekin partekatzen du Cabo Cope y Puntas de Calnegre parke erregionala.
Monumentua
San Juan de las Águilas gaztelua Águilas herriaren gainean dagoen fortifikazio militarra da, 1982tik Bien de Interés Cultural izendatua (Espainiako ondare-babes maila gorena) eta herriko monumenturik enblematikoentzat jotzen dena, badia osoaren gaineko ikuspegiekin. 1579an, Filipe II.a erregearen garaian, begiraleku-dorre bat altxatu zen lurmuturrean, San Juanena, Vespasiano I.a Gonzagari agindutako Mediterraneoko kostaldea kortsario berberiskoen aurka defendatzeko egitasmoaren barruan; lurrikara batek kaltetu zuen 1596an eta berberiskoek erabat suntsitu zuten 1643an. 1652an berreraikitzeko agindua eman ondoren, ez zen izan XVIII. mendearen erdialdera arte, Fernando VI.a erregealdian, Sebastián Feringán ingeniariak gaur egungo gaztelua diseinatu zuenean, 1756an amaitutako lanekin. Zaharberrituta, gaur egun bisita daiteke.
Monumentua
Fraile uhartea Águilaseko ekialdeko kostaldearen aurrean dagoen 6,8 hektareako irla malkartsu eta harritsua da, Hornillo badian, garai erromatar berantiarretik —garum lantegi bat instalatu zenean, gazitze-uharkekin— islamera eta XX. mende hasierara arte iraun duten okupazioekin; ikerketa arkeologikoko proiektu batek gunea induskatzen du 2020tik. Babestutako Natura Gune izendatua, landaredi inframediterraneoa eta hego-ekialdeko penintsularen itsas hondorik aberatsenetako bat gordetzen ditu, Posidonia oceanica itsasbelar hedatuekin; izurdeen igaro-lekua da eta kaio-kolonia garrantzitsu bat du. Geologikoki Katena Subbetikoetakoa da eta kirol nautikoetarako toki ezaguna da.
Monumentua
Hirigunearen Canalejas kalean kontserbatutako IV. mendeko erromatar terma batzuen aztarnak, antzinako Urcis edo Albaren iragan erromatarraren lekuko, Águilasen aurrekari historikoa.
Monumentua
Copeko dorrea, Santo Cristorena ere deitua, XVI. mendeko begiraleku-dorre bat da, itsasoaren ondoan altxatua, Cope lurmuturretik iparraldera, Lorcako kontzejuak arrantzale eta artzainei kortsario berberiskoen erasoen berri emateko eraikia. 1539an Karlos I.ak agindutako eraikuntza 1574an amaitu zen, Juan Bautista Antonelli ingeniariaren eta Vespasiano Gonzagaren esku-hartzearen ondoren, eta modu iraunkorrean hiru edo lau begirale babestu zuten. Planta laukizuzena du, eta almenak, gezi-zuloak eta matakan bat gordetzen ditu, ate altxatu batekin, eskailera atzeragarri baten bidez sartzen zena. 1990 eta 1991 artean zaharberritu zuten, eta 1801ean bere gelak almadraba-produktuen biltegi gisa erabili ziren.
Monumentua
Águilas barnealdeko ustiategiekin lotu zituen meatze-trenbideari eskainitako museoa, 1890 eta 1967 artean funtzionatu zuena; trenbidearen monumentua, geltoki zaharra, tunela eta El Hornilloko kaia biltzen dituen ondare-ibilbide baten parte da.
Jarduera
Fiesta de Interés Turístico Internacional izendatutako jaia (Espainiako jairik nabarmenenei ematen zaien goi-mailako aitorpena), Espainiako zaharrenetako eta parte-hartze handienetako bat, murga, konpartsa eta karrozen desfilez herriko kaleetan barrena. 2015ean izendatua, kategoria hori lortu zuen hirugarren Espainiako inauteria izan zen, Santa Cruz de Tenerifekoaren eta Cádizkoaren ondoren, biak 1980koak. Ahozko lekukotasunak XIX. mendera arte iristen dira eta gordetzen diren lehen irudiak 1903koak dira, nahiz eta iturri batzuek XVIII. mendean kokatzen duten, Karlos III.aren garaian; 1886ko udal-ordenantza batzuek mozorroen ordutegiak arautzen zituzten jada eta armak eramatea edo ura eta irina jaurtitzea debekatzen zuten. Gerra Zibilean eta frankismoan neurri handi batean debekatuta, mozorro ezkutuekin bizirik iraun zuen, eta gaur egun abuztuan aukeratzen ditu, penen gala batean, bere pertsonaia adierazgarriak.
Natura
Águilasko itsasertzeko natur espazio babestua, Calarreona, La Carolina, La Higuerica eta Cocedores hondartza birjinak biltzen dituena, urbanizatu gabe egoteagatik paisaia-balio handikoak.
Natura
Águilasek 30 hondartza eta kala baino gehiago ditu bere 28 kilometroko kostaldean zehar, Levante eta Las Delicias bezalako bandera urdineko hiri-hondartzetatik hasi eta hegoaldeko itsasertzeko ur gardeneko kala basatietaraino.
Bitxikeria
Águilasko udalerriko lurralde zabala (251 km² inguru) sei diputaciotan antolatzen da —Águilas, Barranco, Campo, Cope, Cocón eta Tébar—, barnealdeko pedanía txikiak biltzen dituztenak, Tébar edo La Majada esaterako, lehorreko soroen eta ramblen artean.
Monumentua
Hornillo enbarkaderoa, Hornillo zubia ere deitua, Águilastik 1,5 kilometrora dago, badia txiki batean, mendebaldean Punta del Caballok, ekialdean Punta del Cambrónek eta iparraldean Isla del Fraile-k babestua. Gustavo Gillman ingeniari britainiarraren ekimenez eraiki zen, Great Southern of Spain Railway Company enpresak obrak eginda, Águilas-Lorca-Baza trenbidea bultzatzeko, sierra de los Filabres mendikateko burdin-meategiak ustiatuz, besteak beste Serongo Las Menas eta Bacareskoak. 1903an inauguratu zen, nahiz eta 1904ra arte ez zuen errendimendu osoz funtzionatu, hasierako proiektuari hobekuntzak gehitu zitzaizkionean; mearia Almendricos-Águilas lineatik iristen zen, urte berean luzatua enbarkaderoarekin bertarekin lotzeko. 2009an Bien de Interés Cultural (Espainiako ondare-babes maila gorena) izendatua, mota honetako Espainiako bigarren enbarkadero garrantzitsuena dela iritzita, eta 2017tik trenbide-museo gisa bisita daiteke.
Bitxikeria
Calabardina Águilasko arrantza-pedania txiki bat da, ekialdeko ekaitzetatik mendilerroak babestua, eta bertako jarduera arabiarrek jadanik praktikatzen zuten almadrabara arte atzeratzen da, nahiz eta gaur egungo gunea XIX. mendetik populatu zen; gaur egun arrantza hori desagertu da. Cabo Cope y Puntas de Calnegre Eskualdeko Parkearen parte da, eta turismo-herri bihurtu da, urpekaritzarako hondoengatik eta bere hondartzengatik estimatua, Calabardinakoa eta La Colakoa. Ondoan Cope Dorrerako sarbidea dago, eremuko itsas zaindari zaharra.
Natura
Cabo Cope y Puntas de Calnegre Eskualdeko Parkeak, 1992tik, 17 km baino gehiagoko kosta birjina babesten du Águilas eta Lorca artean, bahía de Mazarrón golkoan zehar, harkaitz-labarrekin, kalekin eta duna fosilekin; Hegaztientzako Babes Bereziko Eremua (HBBE) da eta GR-92 bideak zeharkatzen du. Bere kobazuloetan Neolitoko aztarnak eta Cerro de la Cruzen asentamendu argariko bat aurkitu dira, eta nabarmentzen da Copeko dorrea, XVI. mendekoa, berbereriar piraten erasoen aurka altxatua. 1974an zentral nuklear proiektu baten aurkako oposizioaren agertoki izan zen, Mario Gaviriak, Paco Rabalek eta Murtziako Unibertsitateko irakasleek gidatua, lau urte geroago proiektua bertan behera uztea lortu zutenak.
Monumentua
1928ko abuztuan inauguratutako udal merkatua, eraikin zabal, argitsu eta aireztatu gisa pentsatua, hozkailu-ganberarik gabeko garai batean herriko merkataritza-erreferente bihurtu zena. Águilaseko ondare arkitektonikoaren elementu enblematikoa izaten jarraitzen du.
Jarduera
Berrehun urte baino gehiagoko antzinatasuna duten prozesioak, bederatzi kofradiak antolatuak, haien artean Doloreetako Ama Birjinaren Urdinak eta Jesus Nazarenoaren Moreak, hiriko zaharrenak. Nabarmentzekoa da Doloreetako Ostirala, Ama Birjinari eskainitako serenata eta lore-eskaintzarekin eta mantilaz jantzitako manolek lagundutako sorbaldako gaueko prozesioarekin.
Bitxikeria
Águilaseko sukaldaritza itsasoko produktuen inguruan dabil, hala nola barbarina eta ganba gorria, itsas gisatuekin batera —caldero, itsas erako arroza, txibia saltsan edo gurulloak olagarroarekin—, bere portuko arrantza-tradizioaren ondare.
Natura
Águilasek hogeita hamar bat kala eta 36 hondartza ditu, asko birjinak, Cabo Cope y Puntas de Calnegre Eskualdeko Parkeko bideen artean, udalerriak Lorcarekin partekatzen duen eremu babestua. Marina de Cope eremuan, parke naturalaren barruan, kala hauek daude: La Galera, Las Pulgas edo el Pozo de las Huertas; Cuatro Calas paisaia babestuan nabarmentzen dira Calarreona, La Higuerica eta La Carolina, bandera urdinarekin, La Tortuga eta playa de los Cocedores hondartzarekin batera.
Mugarri historikoa
Arandako kondeak 1765ean proposatu zuen badia honetan Lorcarengandik independentea zen populazio bat altxatzea; proiektua gero Floridablancako kondeak bultzatu zuen, eta hark Errege Lanetako superintendente izendatu zuen Antonio de Robles Vives bere koinatua.
Mugarri historikoa
Carlos III.aren erreinaldian (1759-1788) errege-agindu batek Águilaseko hiribildu berriari bi legoako jurisdikzioa eman zion inguruan, urte gutxitan bere biztanleria biderkatu eta Lorca eta Verako mesfidantza piztu zuen birpopulazio ilustratua sendotuz.
Mugarri historikoa
Lorcarekin izandako hamarkadetako auzi politiko eta ekonomikoen ondoren, hark populazio berriari laguntzak geldiarazten saiatu baitzen, 1834an Águilasko behin betiko udala eratuta geratu zen eta udal-emantzipazioaren prozesu luzea itxi zen.
Mugarri historikoa
The Great Southern of Spain Railway konpainia britainiarrak 1890eko hamarkadan ireki zuen Lorca Bazarekin lotzen zuen linea eta Aguilasko porturaino zihoan adarra, Almeria eta Murtziako barnealdeko mendilerroetako mineralari itsasoz irteera emateko pentsatua.
Gastronomia
Itsasertzeko plater apala: patata egosia eta baratxuri frijituen, kuminaren eta piper lehorraren majatuarekin xehatua, multzoari kolore gorrixka ematen diona; Águilasko kostaldean sarritan arraina lagunduz edo saldaren gornizio gisa zerbitzatzen da.
Gastronomia
Kaparra basati hazten da mugarteko lehorretan eta erramuetan, eta haren lore-kimua, udan eskuz bildua eta gatzunetan edo ozpinetan ondua, Águilasko despentsaren nortasun-produktuetako bat da, tomatearekin eta barbarinarekin batera.