Herria
A Guarda 10.000 biztanle inguruko herri arrantzale bat da, Pontevedrako hego-mendebaleko muturrean, Miño ibaiak Atlantikoan isurtzen den lekuan eta Portugalekin muga egiten duen tokian. Santa Trega mendiak, 314 metrokoak, koroatzen du, itsasadarraren eta mendi galiziar zein portugaldarren gaineko ikuspegiekin, eta Galiziako castro galaikoerromatar hobeto kontserbatuetako bat du gainean; udan haren gailurreraino igotzen da Festa do Monte, 1913tik ospatua. Eremuko lehen giza aztarnak, Miño haranaren terrazetan aurkituak, Mesolitokoak dira, K.a. 10.000 ingurukoak. Udalerriak hondartza fluvial eta itsastarrak konbinatzen ditu, O Muiño eta A Lamiña bezalakoak, marearen arabera ur nahastuak dituztenak, klima ozeaniko epel eta euritsu batekin, kitesurf bezalako kiroletarako egokia.
Natura
Iparraldean eta hegoaldean ateak zituen herrigune harresitua da, 1913an aurkitua baso-pista bat irekitzean, eta Ignacio Calvok induskatua 1914 eta 1923 artean; bere distirarik handieneko unea Kristo aurreko I. mendearen eta Kristo osteko I. mendearen artean kokatzen da. Galiziako castroetatik enblematikoena eta bisitatuena da, 1931n Monumentu Historiko-Artistiko Nazional izendatua eta gaur egun Bien de Interés Cultural (Espainiako ondare-babes maila gorena). Mendiko harri batzuetan petroglifo grabatuak kontserbatzen dira, castroa populatu baino bi mila urte lehenagokoak. Antonio de la Peña Santosen tesiaren arabera, laurogeiko hamarkadako azken indusketa-kanpainen zuzendaria, distiraren ondorengo abandonu mailakatuaren ostean, agian berrokupazio esporadikoak eta aldi baterakoak egon ziren, jada erromatar berantiarraren garaian.
Monumentua
Sociedad Pro-Monte elkarteak 1917an sortua hiribilduko lokal batean, eta 1953an gailurreko eraikinera lekualdatua, castroko materialak erakusten ditu, inguruan aurkitutako Paleolitoko, Neolitoko eta Brontze Aroko piezekin batera.
Monumentua
San Bieito da Guarda komentua 1558 eta 1561 artean eraiki zuten Mosteiro da Transfiguración do Señor izenarekin, Pedro Madrugaren birbiloba lau anai-arreben ekimenez: Álvaro, García, Isabel eta María Ozores de Sotomayor. Fundazio-gutuna 1561ean sinatu zuten, eta inaugurazioa, Tuyko apezpikuak zuzendua, sei urte geroago izan zen, 1567ko abuztuaren 5ean. XVIII. mendean eraikinak erreforma garrantzitsu bat jasan zuen, eta hortik datoz elizaren erretaula soila eta iparraldeko atearen atari barrokoa. Moja benedikatarren komunitateak komentua okupatu zuen 417 urtez, 1984an itxi zuten arte; 1990etik instalazioek hotel eta jatetxe bat hartzen dute. Bere elizak A Guardako alde zaharreko plaza bat presiditzen du.
Monumentua
Erdi Aroko jatorriko dorretzarra, XVI. mendean neurri batean berreraikia, hiribilduko antzinako defentsen aztarna; gaur egun alde historikoko harrizko etxeen artean agertzen da, teilatu gainean erloju-esfera duela.
Natura
Hegaztientzako babes bereziko eremua ibaiaren bokalean, ihitokiekin, belardi hezeekin eta hareazko bankuekin; neguan ubarroiak, hegazti limikolak eta arrano arrantzalea hartzen ditu, eta ipar-mendebaldeko hezegunerik handienetako bat da.
Natura
Santa Trega mendia, 341 metrokoa, Galiziako hegomendebaldeko muturrean altxatzen da, A Guardako kontzejuan, Miño ibaiaren itsasadarra menderatuz; bere malda handiek eta inguruaren ikusmen-nagusitasunak leku estrategiko bihurtu zuten, Santa Tregako castroa baino askoz lehenagotik habitatua, bere magaletan aurkitutako 2.000 urte baino gehiagoko petroglifoek lekukotzen duten bezala. Gailurrean Santa Tregako baseliza dago, zeinaren atearen ondoan harginen marka duen harrizko lauza bat baitago, 1979ko jaialdiaren harira jarria, Póvoa de Varzimeko (Portugal) poveiroen omenez, eta baselizaren antzinako zurezko atea erreproduzitzen duena. Bere hirurehun eta hirurogei graduko ikuspegietatik Miño ibaia eta kosta galiziarra eta portugesa hartzen dira, eta bere magaletan viacrucis bat eta hainbat behatoki segidan daude.
Natura
Atlantikora irekitako hondartza concelloaren iparraldean, O Fedorento eta O Carreiro kalekin lotua bost kilometro pasatxoko itsasertzeko bidezidor baten bidez, Camposancoseko O Muíño hondartzan hasten dena.
Monumentua
2009an ireki zen arrantza-lekuak zelatatzeko erabiltzen zen atalaia zaharraren erreplika batean, eta mundu osotik iritsitako hemezortzi mila maskor baino gehiago biltzen ditu, tresneriarekin eta bertako flotaren memoriarekin batera.
Jarduera
Santa Tregako Festa do Monte abuztuko bigarren asteburuan ospatzen da, Santa Trega mendian, A Guardan, eta Galiziako turismo-intereseko jaia izendatua dago 2009tik. Bere jatorria treboadetan dago, danbor eta atabal-taldeak Baixo Miñoko parrokiak zeharkatzen zituztenak abuztuaren 15 bakoitzean eta mendiaren gailurrean bilera batekin amaitzen zirenak; gaur egungo ospakizuna 1913an hasi zen, Santa Tregako Sociedade Pro-Monte elkartearen eskutik, urtebete lehenago fundatua. Zazpi egun irauten du, astean zeharreko herri-jaiekin, baina une nagusiena igandea da, Domingo do Monte izenekoa: familiak eta banda mariñerak baselizaraino eta castroraino igotzen dira, elkarrekin jateko eta ardoarekin zin egiteko hurrengo urtean itzuliko direla.
Jarduera
Uztailaren hasieran portuan ospatzen da, eta hiru hamarkada baino gehiago daramatza hiribilduko jatetxeak biltzen otarrainaren, lanpernen eta itsas errezetategiaren inguruan; Galiziako Turismo Intereseko izendatuta dago.
Monumentua
XVII. mendeko gotorleku baluartetua, Miñoren bokalea Portugalen aurrean zaintzeko eraikia; tropa portugesek hartu zuten 1665ean, Zaharberritze Gerran.
Natura
A Guardako kostalde atlantikoko hondartza, portuaren iparraldean, concelloko hondartza-zerrendan kokatua Fedorento, Carreiro eta O Codesalekin batera; Santa Trega mendiaren mendigunearen babesean geratzen da.
Natura
A Guardako udalerriaren iparraldeko 350 metroko goragunea, Santa Trega mendia bera baino zertxobait altuagoa; haren gailurretik Miñoren bokalea eta Caminhako kostalde portugesa hartzen dira.
Natura
A Guardako udalerriko herrixka gotortua, zeinak, Bandeirako castroarekin batera, erakusten baitu Santa Tregakoa ez zela udalerriko castro-asentamendu bakarra, herrixka-sare bateko piezarik handiena baizik.
Jarduera
Camino de Santiagoren kostaldeko aldaera, Portugaldik datorrena, Miño ibaia itsasontziz zeharkatzen duena Caminhatik eta Galizian A Guardatik sartzen dena; guardako portutik iparralderantz jarraitzen du, Pontevedrako kostaldearen fatxada atlantikoa bordeatuz, Oiarantz. Galiziar oinezkoek Camiño Monacal izenez ezagutzen dute, Oiako monasterioaren erreferentziaz, zeinaren inguruetatik igarotzen baita. Camiño Portugués izenez ezagutzen den bide-multzoaren aldaera gutxien erabilitakoetako bat da, eta bide horrek, bere adar nagusian, Tuitik sartzen da Galizian eta azken urteotan indarrez hazi da: 2014an erregistratutako 35.494 erromesetatik 2016an 52.000 baino gehiagora igaro zen, eta horrek Camino Francésen atzetik erromesen kopuruan bigarren bide jakobeo bihurtu zuen.
Mugarri historikoa
Portugalgo Berrezarkuntza Gerraren betean, tropa lusitaniarrek 1665ean eraso eta okupatu zuten Santa Cruzko gotorlekua, hamarkada gutxi lehenago altxatua Miñoren bokalea Galiziako ertzetik kontrolatzeko.
Gastronomia
Guardako portuko arrain-lonja, non baxurako flotaren arraina eta itsaskia enkantean saltzen baitira, otarraina pieza kotizatuena dela; hartatik hornitzen dira concelloaren itsas ospeari eusten dioten sukaldeak.