Herria
San Xoán de Río, ofizialki eta galegoz Río izenez ezaguna, Ourenseko Terra de Trives eskualdeko concello bat da, Castrelo mendilerroaren eta 1.286 metroko Cerengo mendiaren artean kokatua, 550 biztanle inguru dituena 61,1 km²-tan. Lurraldeak aurrehistoriako hondarrak gordetzen ditu, hala nola das Mamas trikuharria, Pena dos Castros herrixka gotortua eta hainbat petroglifo, baita Cabanas mendilerroko urrezko antzinako erromatar ustiategiak ere, Os Biocos izenez ezagunak. Hemendik Via Nova pasatzen zen, Antoninoren ibilbidearen arabera Braga eta Astorga lotzen zituena, eta horren zubi erromatar bat gordetzen da Navea ibaiaren gainean, XVI. mendean berreraikia, eta bertatik Tito, Domiziano eta Konstantinoren miliarioak berreskuratu ziren. Bere parrokia-eliza tardo-erromanikoa da, gurutzeria-ganga gotikoak dituena.
Monumentua
Erromaniko berantiarreko tenplua da, 1691n amaitua Alonso Bermúdez abadearen agintaldian, eraikineko inskripzio batek dioenez; hiru nabeko oinplano basilikala eta gurutze latindarreko oinplanoa ditu, kapera lateraletan gotikozko gurutzeria-gangak, barnean kanoi-gangak, kupula oktogonal bat trunpen gainean eta nabe bakoitzarentzat abside independenteak. Erretaula barrokoak 1782koak dira eta elementu landareak zutabe salomonikoekin konbinatzen dituzte; gainera, XVIII. mendeko hiru arima-taula gordetzen ditu. Sakristian balio artistikoko liturgia-piezak gordetzen dira: XVIII. mendeko kaliza bat, XVII. mendeko intsentsario bat, gurutze bat eta kustodia bat.
Monumentua
Navea ibaiaren gaineko jatorri erromatarreko zubia, XVI. mendean berreraikia, 3,75 metroko zabalerarekin eta hogei metroko arku batekin; ibaia gainditzen zuen Braga eta Astorga arteko Vía Novaren trazaduran.
Natura
Cambela herrixkatik hurbileko hilobi megalitikoa, bere ortostatoak agerian kontserbatzen dituena, 61 kilometro koadro eskaseko concello bateko historiaurreko monumentu ikusgai urrietako bat.
Natura
Burdin Aroko herrixka, ehun bider hirurogeita hamar bat metrokoa, Navea ibaiaren haranaren mendebaldeko ertzean kokatua, ibilgua hegal oso malkartsuko arroila batean estutzen den tarte batean. Ingurunea petroglifoz eta katilu-formako marka grabatuak dituzten harkaitzez zipriztinduta dago, castroa bera baino askoz lehenagoko okupazio bat dokumentatzen dutenak.
Natura
Castrelo parrokiako castro-kokalekua, non harresiaren hondarrak kontserbatzen baitira eta zeramika-materialak agertu baitira, Naveako goi-ibar honetan okupazio luzea izan zela frogatzen duena.
Monumentua
Erdi Aroko gotorleku baten hondarrak, zeinaren harriak Castro Caldelasko gaztelua eraikitzeko berrerabiliak izan baitziren, XV. mendeko matxinadetan eraitsitako dorreen ohiko patua.
Monumentua
Antzinatik Cabanas mendilerroan urrea erauzteko irekitako aire zabaleko lau meatze-ebakidura, handiena hirurogeita hamar bat metroko diametrokoa, tiburoek jada praktikatzen zuten urre-meatzaritzaren oinordekoak; eskualdeko erromatar meatze-paisaia irakurgarrienetako bat osatzen dute.
Natura
1.286 metrorekin concelloko altuera handiena da, zeinaren hiriburua 875 metrotan kokatzen baita jada; haren gailurretik Naveaen estugunea eta mugartearen zati handi bat estaltzen duten fragak menderatzen dira.
Natura
Navea ibaiak, A Pobra de Trivesekin muga egiten duenak, fragez estalitako hegal malkartsuko arroila batean estutzen du bere burua, Ourenseko barnealdeko ibai-paisaia itxienetako bat.
Bitxikeria
Concelloan Vía Novako zazpi miliario berreskuratu dira Tito, Domiziano, Konstantzio, Juliano eta Karino enperadoreen izenekin, horren mugarte txiki baterako errepertorio epigrafiko aipagarria.
Bitxikeria
Aira dos Mouros lekuan eta concelloko beste puntu batzuetan gordetako labar-grabatuak, altuera hauetako okupazio baten lekuko, castroak eta Erromaren etorrera baino askoz lehenagokoa; harkaitzetako batean tradizioak marka bat Santiago apostoluaren zaldiaren aztarna gisa azaltzen du erresuma kristauei laguntzera etorri zenean, eta ondoko beste batean bi katilu-marka gordetzen dira.
Natura
Cambela herrixkatik gertuko hilobi megalitikoa, zeinaren ortostatoak agerian geratu ziren estaltzen zituen lur-tumulua galdu zenean, Navea haraneko lehen biztanleen lekuko.
Mugarri historikoa
Mouruáseko ezpata brontze aroko ezpata bat da, 1967ko azaroan aurkitua Pena dos Castros harrobian, Navea ibaiaren haranean, Mouruás herrixkan, San Xoán de Rion; gaur egun Ourenseko Museoan gordetzen da. 820 gramo pisatzen ditu, 68,5 zentimetro neurtzen ditu eta bi zatitan hautsita dago; bere bi ahotako xafla eta kizkurdun heldulekua pieza bakar batean urtu ziren molde bibalbo baten bidez, garai hartarako berrikuntza tekniko handia. K.a. X. eta IX. mendeen artean datatzen da, eta pistiliforme motakoa da, Rin ibaiko Hemigkofen ezpaten ahaidea. Ibai-oheetan aurkitutako beste armetatik ezberdin, harkaitzen artean agertzea berezia da, eta zenbait egilek pieza erritual gisa interpretatzen dute, pasabide estrategiko baten kontrolarekin lotua.
Natura
Navea haranak haritz eta urkien fragak gordetzen ditu malda gutxiko hegaletan, gaztainondoak mendiaren zati handi bat hartu zuen eskualde bateko baso hobekien kontserbatuetako bat.
Monumentua
Jatorri erromanikoko tenplua Argas parrokian, XVIII. mendean hain zaharberritua, ezen gaur egun barrokoa nagusi den; erreforma horien azpian oraindik ikusten dira haren Erdi Aroko fabrikaren aztarnak.
Natura
Navea ibaiaren gainean hedatutako urtegia, hogeita hamazazpi bat hektareako ur-orriarekin, sastraka-magalen eta gaztainadien artean sartua; haren ertzak concelloko txokorik lasaienetakoak dira.
Jarduera
Concelloko fraga zeharkatzen duen mendiko bidezidorra, auzune txikitxoen eta baso autoktonoaren artean; erakargarri turistiko nagusia hain zuzen ere bere paisaiak dituen udalerri bateko ibilbiderik ezagunena da.