Herria
Ribeira, Riveira ere deitua, 27.000 biztanle inguruko concelloa da, A Coruña probintziaren muturrik hegoaldekoenean kokatua, Barbanzako penintsularen puntan, Arousako eta Muros-Noiako ríen artean. Bere hiriburua Santa Uxía de Ribeira da, eta udalerria, bederatzi parrokiatan banatua, Galiziako eta Europako portu arrantzale hurbileko aktiboenetako bat du, kontserba-jarduera garrantzitsuarekin. Bere kostaldeak Coroso, Touro, Castiñeiras edo Aguiño bezalako hondartzak biltzen ditu, baita Corrubedokoak ere, izen bereko duna-parke naturalaren barruan. Bere mugapean espazio babestu hori eta Axeitosko trikuharria ere badaude. Ribeira toponimoak, 1387tik dokumentatua, latineko riparia hitzetik dator, 'ibaiaren edo itsasoaren ertza'.
Natura
Axeitosko trilitoa, Axeitosko anta edo Pedra do Mouro ere deitua, Galiziako monumentu hileta-megalitiko ezagunenetako bat da. Ribeirako udalerriko San Martiño de Oleiros parrokian dago, Barbanzako penintsulan, eta K.a. IV. milurtekoan datatutako pasabide eta ganbera-hilobia da, teilatuko harlauza handi bat eusten duten zazpi ortostataz osatua eta pasabidea ekialdera begira duela. Neurri txikikoa da, eta bere formen orekagatik nabarmentzen da; ez da aurkikuntzarik ezagutzen barnean, denboran zehar jasandako espolioei egotzia. 1978ko martxoaren 11n Bien de Interés Cultural (Espainiako ondare-babes maila gorena) izendatu zuten, eta Diputación de La Coruñaren jabetzakoa da.
Monumentua
Cabo Corrubedoko itsasargia 1854ko otsailaren 20an piztu zen Muros itsasadarraren hego-sarreran, Cabo Corrubedoko penintsulan (Corrubedoko parrokia, Ribeira), buztan baxu eta laun baten gainean, puntaren inguruko hondar-bankuak abisatzeko; hirugarren mailako optika eta hamabost miliako irismena zuen, eta 1882an bere sektore gorri arriskutsua indartu zuten. Sálvorako itsasargiarekin itsasgizonek izandako nahasteek sortutako hainbat istripuk 1921ean berritzera behartu zuten. Villagarcía de Arosako Autoridad Portuariak kudeatzen du.
Monumentua
Lehen farol batek Besugueiros punta argitu zuen 1852tik, baina kota altuago batera eramatea erabaki zen eta gaur egungo itsasargia 1921eko abenduan inauguratu zen, Santa Isabel lurrun-ontziaren hondoratzea baino egun gutxi batzuk lehenago.
Monumentua
Figueiridotik gertuko pinudi batean dagoen harkaitz isolatua, Palmeirako parrokian, ahuntz banarik irudikatzen duten bi figura zoomorfo grabatuekin; animalia bakoitzak sei hanka ditu, agian mugimendua iradokitzeko baliabide gisa. Grabatuak Kobre Aroan egin ziren, K.a. 2200 eta 1800 artean, granitozko bloke handi baten gainean.
Natura
Parque natural do Complexo Dunar de Corrubedok, 1992ko ekainaren 15ean Galiziako bigarren parke natural gisa izendatuak, 996 hektarea babesten ditu duna-sistemako, padurako eta aintzirako eremuan, Barbanzako penintsularen mendebaldeko erpinean, Ribeiraren barruan, Arousako eta Muros e Noiako itsasadarren artean. Kontserbazio-eremu berezi, hegaztientzako babes-eremu, Galiziako hezegune babestu eta Ramsar hezegune gisa ere aitortua dago; Sálvora artxipelagoa eta bere itsas ingurunea, Porto do Sonen kostaldearen zati batekin batera, kontserbazio-eremuaren barruan ere geratzen dira, eta horrek babestutako azalera 9.265 hektareatara zabaltzen du gutxi gorabehera. Horrela, Corrubedoko lurmuturraren eta Baroñako castroaren arteko kostaldea, baita Carregal eta Vixán aintzirak ere, babes bateratu horren pean geratzen dira.
Natura
Kilometro bat inguruko luzera, 250 metroko zabalera eta hamabost bat metroko altuera duen hondar-korda bizia, haizeak lurraren barrurantz lekualdatzen duena; Galiziako kostako duna mugikorrik handiena da.
Natura
Carregal eta Vixán aintzirak parque natural de las Dunas de Corrubedo y Lagunas de Carregal y Vixán parkearen barruan daude, Barbanzako penintsularen mendebaldeko erpinean, Arousako eta Muros eta Noyako itsasadarren artean, Ribeirako udalerrian. Bi hezegune kontrajarri dira: Carregalgoa, gazia eta hondar-barraren atzetik itsasoarekin komunikatua, eta Vixángoa, ur gezakoa eta mila hegazti neguratzen dituzten ihi-sailez inguratua. Multzoak, 996 hektareakoak, kontserbazio-eremu berezi eta hegaztientzako babes-eremu berezi izendapena du, baita nazioarteko garrantzizko Ramsar hezegune izendapena ere, eta bere eremua 9.264 hektareatara zabaltzea proposatu da Sálvora artxipelagoa eta hura inguratzen duten urak ere biltzeko.
Natura
3.500 bat metroko luzera eta hogeita hamar metroko zabalerako hondartza, Corrubedoko parke naturaleko hondartza nagusia, duna-landarediak babestua; bere haize etengabeak eta olatuek surflarien artean ohiko bihurtzen dute.
Natura
Sálvorako uhartea Arousa itsasadarraren ahoan dagoen uharte txiki bat da, eta Vionta, Herbosa eta Noro uharteekin eta Sagres uharteekin batera, Sálvora artxipelagoa osatzen du, 2002tik Parque Nacional das Illas Atlánticas de Galicia parkean sartua. Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza jarduerarekin populatua egon zen 1972ra arte, eta titulartasun pribatukoa izan zen 2007ra arte; gaur egun ia deshabitatuta dagoen herrixka bat gordetzen du, zortzi horreorekin, garbitegi batekin, XVIII. mendearen amaierako biltegi batekin (hirurogeiko hamarkadan pazoko haize-dorreekin handitua), kapera bihurtutako taberna zahar batekin, itsasargiarekin, kai batekin, cruceiro batekin, bi errotarekin eta sirena estatua batekin. Zaldiz eta orkatzez populatutako sasidi atlantikoak ere gordetzen ditu.
Bitxikeria
1921eko urtarrilaren 2ko goizaldean Santa Isabel lurrun-ontzia Sálvoraren parean hondoratu zen; gizon ia guztiak jaiengatik lehorrean zeudela, uharteko emakumeak izan ziren arraunean atera eta 48 lagun salbatu zituztenak.
Bitxikeria
Mariña izenez ezagutzen den eskultura, Joaquín Otero Goyanes Revillako markesak 1956an uharteko kaiaren ondoan altxarazi zuena, Mariñotarren leinua sirena batengandik datorrela dioen kondairaren oroimenez.
Bitxikeria
Rías Bajas eskualdeko itsasontzi tradizionala, txikia, ohol gainjarriz eta latin-belaz egina, kostaldeko arrantzan eta itsaskiketan erabilia; 1952tik dorna batzuk zozketan ematen zaizkie baliabide gutxiko marinelei. 4,5 metro inguruko luzera du eta 1,5 zabalera, borda-gainetik ateratzen den branka biribilarekin, popa laua eta kila nabarmena; klinker teknikaz eraikia da, uraren bideak murrizteko elkarren gainean jarritako egurrezko oholekin. Bela bakarra eta bi arrauneko laguntza darama haizerik ez dagoenerako, eta patroi batek, lema-hagatik, eta bela igotzeaz arduratzen den marinel batek tripulatzen dute. Hainbat azterketak jatorri bikingoa iradokitzen dute, Santiago de Compostela bilatzen zuten inkurtsioetan drakkarraren eskala txikiko kopia gisa itsasadarretan sartua.
Jarduera
1948an jaioa, auzokide batzuek dirua elkarrekin jarri zuten dorna bat erosi eta pertsona behartsu bati oparitzeko, jai bat antolatuz; urtero ospatzen da Ribeiran uztailaren 24 inguruan eta Fiesta de Interés Turístico de Galicia (interes turistikoko festei ematen zaien aitorpen ofiziala) izendatua dago 2005etik. Peña-taldeek antolatua, Lajareu por Barlovento elkartearen eta Real e Ilustre Cofradía da Dornaren koordinaziopean, hainbat jarduera biltzen ditu: dorna belazko erregata bat, carrilanen lasterketak, eskuz egindako itsasontzien erregata bat eta hegan laguntzeko gailuekin portutik jauziak, baita tabernetan zehar peña-kanten kontzertu bat ere. Bere ereserki propioa du, Santi Páramok konposatua eta Os Diplomáticos de Montealto eta Ancoradoirok interpretatua.
Jarduera
Itsasadarreko kaietatik artxipelagoko uharte handienera abiatzen den itsasontzi-txangoa; lehorreratzeak parke nazionalak ezartzen duen aurretiazko baimena eskatzen du eta herrixkatik eta itsasargitik ibilbide gidatuetan egiten da.
Monumentua
Ribeira hiriko parroki eliza da, Barbanza eskualdeko hiriburua, 1200. urtean jadanik dokumentatua, 1861 eta 1864 artean eraikia Faustino Domínguez Domínguez arkitektoaren diseinuaren arabera, elkarren artean antzeko fatxadak dituzten Santa María de Oza, Santa María de Ordes eta A Coruñako San Nicolás elizen egilea ere. Gurutze latindarreko planta du, alboko kaperekin, kanoi-gangaz estalitako nabe nagusia arkuen gainean, eta kupula batekin bukatzen den gurutzatua. Hormak harlangaitz landukoak dira eta fatxada nagusia granitozko harlanduzkoa, apaindura zurrunekoa, kornisak ez beste apaindurarik gabeko bi kanpandorrek hesituta. Ate angeluzuzenaren gainean leiho erdibiribil bat irekitzen da, korua argiztatzen duena.
Natura
Burdin Aroko herrixka gotortua da, Arousako itsasadarraren ahoa eta bere uharteak menderatzen dituen goiko batean kokatua; do Porto de Baixo kostaldeko castroarekin bikotea osatzen du, itsasoaren ertzean bertan. San Xián de Artes eta San Paio de Carreira parrokien artean kokatzen da, mendi gailurrean, eta 98 x 65 metro inguruko esparru obalatua gordetzen du, iparraldean eta mendebaldean lubetez babestua eta ekialdean eta hegoaldean harri naturalez, harresi moduan. 2014ko eta 2015eko indusketek hamabost castro garaiko etxebizitza argitara atera zituzten, haien gainean eraikitako XVII. mendeko itsasontzi-zaintzarako txabola batez gain. Bere maldetan mámoen hondarrak ere gordetzen dira, XX. mendeko soilketa eta harri-erauzketek hondatutako ehorzketak.
Bitxikeria
Pedra das Cabras petroglifo bat da, Figueirido lekuan kokatua, Palmeira parrokian, Ribeira udalerrian, Barbanza eskualdean. Labekintzak Kobre Aroan egin ziren, K.a. 2200 eta 1800 artean, granitozko batolito handi baten gainean: marrazkiak bi animalia irudikatzen ditu, seguru asko ahuntzak, bakoitza sei hankekin, animalien mugimendua irudikatuko lukeen ezaugarri bat. Pieza Barbanzako harri-labekintza multzo trinkoaren zati da, non animalia-irudiekin eta eremu batu kontzentrikoekin labekaturiko harri ugari itsasadarrari begira dauden mendietan banatzen diren.
Natura
Ur gezako aintzira, itsasotik Corrubedoko duna-lerroak bereizia eta neguan dauden ur-hegaztien babeslekua; Carregalgo aintzira gazikararekin batera parke natural gisa babestutako multzoa osatzen du.
Jarduera
1997az geroztik Aguiñoko arrantzaleen kofradiak antolatutako jaia, kostaldeko harkaitz astinduetatik erauzitako lanpernaren inguruan; itsaski horren erauzketa txandaka eta kupoka banatzen da percebeiroen artean.
Gastronomia
Ribeirako rula da Galizian arrain fresko eta itsaski gehien deskargatzen duena, hogeita bederatzi mila tona inguru urtean; bere goizaldeko enkantean sardina, txitxarro, legatz txiki eta bakailao txikiaren prezioa finkatzen da.
Mugarri historikoa
Alfontso XIII.ak hiri titulua eman zion Santa Uxía de Ribeirari, 1836az geroztik udalerriko hiriburua eta ordurako eskualdeko arrantza-portu handia; 1820an concello bereiziak existitzera iritsi ziren Carreiran, Olveiran, Palmeiran eta Ribeiran.
Jarduera
Palmeira parrokia arrantzalean enpanada arto-irinez oratzen da, eskualde honetan ohikoa den bezala, eta urtero jai batek aire zabaleko herri-bazkari baten protagonista bihurtzen du.
Bitxikeria
Cidá mendian, Carreira parrokian, hamabost bat metroko granito-masa batek, bloke txikiagoen gainean bermatua, mendebaldetik ikusita ahoa zabalik duen igel baten silueta marrazten du; begiratokia 2016an berregin zen.