Herria
Xodos L'Alcalatén eskualdeko udalerririk txikiena da, Castellonen, Penyagolosa gailurraren ekialdeko isurialdean kokatua, Herrialde Valentziarreko gailurrik altuenetako bat, 1063 metrotan. Herria harkaitz baten gainean eraikita dago, hirurogeita hamar metrotik gorako labar batean; bere lurraldean tossal del Marinet dago, 1466 metrokoa, eta Penyagolosa bera, 1815ekoa, eta han jaiotzen da Llucena ibaia. Jatorri arabiarrekoa, l'Alcalaténeko Tinençaren parte izan zen eta, XIII. mendetik aurrera, Urrea familiaren jauralgoarena; horiek 1254an populamendu-gutuna eman zioten Aragoiko forupean. Geroago Arandako kondeei eta Híxarko dukeei igaro zitzaien. Herriaren goialdean gaztelu baten hondakinak gordetzen dira, XI. mendekoak, eta Sant Pere eliza, XVI. mendekoa. 120 biztanle ditu (2022).
Natura
Sierra de Espadán Natur Parkearen isurialdea, Xodosko mugartean, L'Alcalatén eskualdeko udalerririk garaienean.
Jarduera
Xodosko festa nagusia Sant Cristòfol ohorez, abuztuaren 14an hasten dena, herriko ermita ere eskainia dagoen zaindariarekin bat eginez.
Bitxikeria
Jatorri arabiarrekoa, Xodos Alcalateneko domeinuaren parte izan zen; Errekonkistaren ondoren, Jakue I.a erregeak Ximén de Urrea noble aragoiarrari eman zion haren jaurerria, eta hark populazio-gutuna eman zuen 1254an.
Jarduera
Xodosko herritarrak Sant Joan de Penyagolosa santutegira erromes joaten dira, izen bereko gailurraren oinean eta Penyagolosako parke naturalaren barruan, zazpi kilometro inguruko ibilbidean, kantu tradizionalez lagunduta. Santutegia, bien de interés cultural izendatua (Espainiako ondare-babes maila gorena), plaza baten eta konjuntuko atalik zaharrenak dituen barruko patio arkupedun baten inguruan antolatzen da; bere eliza, habearte bakarrekoa, 1706an datatutako harrizko atari bat du oinetan. Tenpluan Sant Joanen irudia nagusitzen da, XII-XIII. mendeetako taila, bere historian zehar jasandako suteek asko hondatua, eta jatorrizkoaren iraupena bermatzeko kopia bat gordetzen da.
Monumentua
Xodosko irteeran dagoen errota zaharra, els Possos eta l'Argivello bezalako iturri tradizionalen ondoan.
Monumentua
San Cristóbal baseliza izen bereko muinoaren gailurrean altxatzen da, Xodosetik ipar-mendebaldera (l'Alcalatén, Castelló), eta Bien de Relevancia Local gisa katalogatuta dago (Valentziako Erkidegoko tokiko babes-maila duen ondare-figura). Oinplano laukizuzeneko eraikin sinplea da, bost metro luze eta lau zabal, harlangaitzezko eta harrizko hormekin eta kanpai bakarreko horma-dorretxo batekin; eraikina, zuriz margotua, atearen dobelak gorriz margotuak ditu. Barrualdean, oso soila, San Cristóbali eskainitako irudia duen erretaula gordetzen da, herriko zaindarietako bat; 1938an ordaindu zuen Joan Tomás i Porcar mosenak, Xodosen jaioa. Bere jaia abuztuaren 14tik aurrera ospatzen da, ia bost metro garaierako pendoi bat daraman erromeria batekin.
Monumentua
Erdi Aroko gaztelua, 1.063 metro inguruko altueran kokatua Xodosen (l'Alcalatén, Castelló), 70 metroko labarra duen amildegi baten gainean, handik Alcalatén ibaiaren goi-ibilgua eta Aragoiren eta Burrianaren arteko igaro naturala zaintzen zituelarik. Jakue I.ak konkistatu zuen 1233an; 1254an Ximén de Urreak populatze-gutuna eman zion Xodosi fuero aragoiarraren pean, eta jaurerria geroago Aranda kondeen esku pasatu zen, Híjar dukeen eskuetara arte, 1818ra arte edukiko baitzuten. Neurri txikikoa, oinplano karratuko gotorlekuko dorrea eta bi dorreko harresi-hondarrak gordetzen ditu, El Callis izeneko ate-dorreaz gain, harlanduzko hiru arku zorrotzekin, egoera onean. 2011tik Bien de Interés Cultural (Espainiako ondare-babes maila gorena) gisa inskribatuta dago.
Monumentua
Xodosko ermita, Penyagolosaren ingurunearen gaineko begiratoki panoramiko batekin.
Monumentua
Xodosko Portala herrixkaren antzinako harresian integratutako dorrea da; Ximén d'Urreak harkaitzaren gainean harresitu zuen 1254an populatze-gutuna eman ondoren. Herria erabat harresitua egotera iritsi zen, baina defentsa-barruti hartatik dorre hau bakarrik gordetzen da, gotorlekuko dorrea, gaur egun Xodosko Erdi Aroko gotorlekuen aztarna nagusi gisa altxatzen dena.
Natura
1.467 metroko tontorra Xodosko lurraldean, Penyagolosako Parke Naturalaren ondoan, mendi-ibilbideen abiapuntua.
Jarduera
San Cristóbal baseliza, izen bereko muinoaren gainean, Xodosetik ipar-mendebaldera, oinplano lauangeluarreko eraikin sinplea da, bost metro luze eta lau metro zabal, harlangaitzezko eta harrizko fabrikakoa, bi isurialdeko teilatuarekin eta kanpai bakarreko dorretxoarekin; zuriz margotuta dago, atea eta leihoa dovelak izan ezik, gorriz margotuta baitaude. Barnean santuaren irudia duen erretaula bat kontserbatzen da, 1938koa, Xodosko herritarra zen Joan Tomàs i Porcar mosen-ak ordaindua. Haren omenezko jai nagusiak abuztuaren 14an hasten dira —lehen irailaren bigarren igandearen ondorengo astelehenean ospatzen ziren— eta jaietan zehar baselizarainoko erromesaldi bat antolatzen da, ia bost metro garaiko pendoi bat eramanez.
Monumentua
XVIII. mendeko tenplu gotikoa, herriaren goiko aldean kokatua, Tokiko Garrantzizko Ondasun gisa katalogatua; XVI. mendeko gurutze gotiko bat eta egur polikromatuzko Ama Birjina Haurrarekin irudi bat gordetzen ditu.
Monumentua
Xodoseko puntu garaienean kokatutako harresi-esparrua eta gaztelua, Bien de Interés Cultural gisa katalogatuak (Espainiako ondare-babes maila gorena). Jatorri arabiarrekoa, herria lehen guztiz harresiz inguratuta zegoen; horietatik gaur egun omenaldi-dorrea baino ez da gordetzen, harresiaren zati batean txertatutako dorre bat ere bai, «El Portal» izenez ezaguna. Konkistaren ondoren, Jakue I.a erregeak lurraldea Ximén de Urrea noble aragoiarrari eman zion, honek 1254an Xodosi populatze-gutuna eman baitzion.
Natura
Xodosko elizaren plazaren ondoan kokatutako harkaitza, 1.070 metroko altueran Penyagolosaren oinetan, handik egun argietan Mediterraneo itsasoa ikusten baita.
Mugarri historikoa
Ximén d'Urreak 1254an eman zion populatze-agiria lekuari Aragoiko foruaren pean, muga-goi-ordoki batera kolonoak erakartzeko; herrixka, harresitua eta harkaitzaren gainean goititua, Alcalaténgo jaurerriari lotuta jarraitu zuen.