Herria
Agramunt Riberako Sióko hiribildu garrantzitsuena eta Urgelleko bigarren herrigunea da, Lleidan, 5.653 biztanlerekin, turroi- eta txokolate-fabrikengatik, plaça del Mercadalengatik eta bere udalerriko gazteluengatik ezaguna. Urgelgo kondearriaren hiriburu izan zen 1314ra arte, pribilegio horrek 1200tik bere moneta propioa akuñatzea ahalbidetu zion; 1070ean Ermengol IV Urgelgoak konkistatua, 1163an herriguneko karta jaso zuen eta hurrenez hurreneko okupazioak bizi izan zituen, Segadoreen gerratik Independentziakoa arte. Hiribildua Espiritu Santu eta Santa Maria eliza parrokialak nagusitzen du, erromanikoa eta XII. mendearen erdialdekoa, Monumentu Nazional 1931tik; bere ataria, XIII. mendekoa, Haurra duen Ama Birjinaren talde eskultoriko batek nagusitzen du, 1283an ehuleen gremioak ordaindua.
Monumentua
Agramunteko Santa Maria eliza, 1931tik bien cultural de interés nacional (Kataluniako ondare-babes maila gorena) izendatua, XI. mendearen amaieran dago dokumentatua, nahiz eta egungo eraikina XII. mendean eraiki zen, Armengol VII.ak Agramunti biztanle-gutuna eman zionean. Oinplano basilikala du, hiru nabe absidiol erdizirkular hirurekin amaituak, eraikuntzan Lengadoc-eko artistek parte hartu zutelarik. Bi ate erromanikoetatik sartzen da; mendebaldekoa, XIII. mendearen erdialdekoa, Lleidako eskultura-eskolaren adibiderik onenetako bat da, zortzi arkiboltarekin eta Ama Birjina eta Haurra irudikatzen dituen erliebe garaiko talde batekin, zeinaren jarpena 1283an hiriko ehuleek ordaindu baitzuten. Kanpandorrea, gotikoa, XIV. mendearen amaieran amaitu zen. 1953tik aurrerako zaharberritzeek elizari jatorrizko itxura itzuli diote.
Monumentua
XIII. mendeko gaztelu gotortua, K.a. II. mendeko dorre erromatar baten inguruan eraikia, Montclar d'Urgelleko gunean; XVII. mendean berritu zen fatxada errenazentista batekin. Montclar, Berguedàko izen bereko herritik bereizteko Montclar d'Urgell izenez ezaguna, udalerri independentea izan zen 1857ra arte, orduan la Donzell d'Urgell, Les Puelles eta Rocabertí de Sant Salvadorekin bat egin baitzuen Doncell udalerria osatzeko, 1970ean Agramunti erantsia. Gaztelua, XVII. mendean jauregi jaurerrialdi bihurtzeko berritua, 1970ean zaharberritu zen; 1831n Palmerolako markesarena zen. Guneko parroki eliza Sant Jaumeri eskainia dago, eta Montclarretik zehar lurpetik igarotzen da hein batean Urgelleko kanala, Montclarreko meategitik.
Monumentua
Agramunteko (Urgell) udaletxea, XVIII. mende hasieran eraikia, bien cultural de interés nacional (Kataluniako ondare-babes maila gorena) izendatua, Elizaren plazan altxatua Erdi Aroko udal-eraikin zaharra ordezteko. Oinplano laukizuzenekoa, behe-solairu, solairu eta ganbara batekin, bere fatxadak behe-mailan zutabeen gaineko erdi-puntuko arkuen porxada bat konbinatzen du, eta solairu nagusian hiru balkoi; erdikoan, atearen gainean, herriaren armarria jartzen da koxin-apainketa baten artean, eta gainean erdi-puntuko irekidura-galeria bat, kornisak bereizia. Bere osaeragatik Cervera eta Manresako udaletxeekin ahaidetzen da; fatxadak sarrerako atean 1761eko data grabatua darama, eta herriaren armarrian 1703koa.
Monumentua
Pilar d'Almenara XI. mendean eraikitako estilo erromanikoko zaintza-dorre bat da, Almenara Alta gunean, Agramunt (Urgell) udalerriaren barruan. 459 metroko mendi baten gailurrean altxatzen da, serra d'Almenararen puntu garaienean, gailur geodesiko baten ondoan, eta bere igoera Federació d'Entitats Excursionistes de Catalunyaren 100 cims zerrendan sartuta dago.
Monumentua
Herriari izena ematen dion Donzell gaztelua Donzell d'Urgellen dago, Agramunt (Urgell) udalerriari erantsitako gunean, Montclarreko mendilerroaren gailurrean kokatua. Gaur egun gizarte-etxe gisa funtzionatzen du. La Donzell udalerri independentea izan zen 1857ra arte, orduan Montclar d'Urgell, les Puelles eta Rocabertí de Sant Salvadorekin bat egin baitzuen Doncell udalerrian, 1970ean Agramunten parte izatera igaro zena. Guneko kaletxo eta plazatxoen sareak jatorrizko Erdi Aroko egitura kontserbatzen du.
Monumentua
Jatorri musulmaneko gaztelua, Ermengol III.ak 1070ean konkistatua, 1051tik dokumentatua Urgellgo kondeen jabetza gisa; 885 metroko perimetroko bi harresi-eremu eta hogeita bost dorre zituen. 1413an amore eman zuen Ferran d'Antequeraren tropen aurrean eta XVII. mendearen erdialdera eraitsi zuten, harriak Socors de Santa Maria kaperan berrerabiliz.
Monumentua
Plaza portikodun handia, Agramunt herriaren bihotza, XIX. mendeko Kataluniako plaza neoklasikoen hirigintza eta arkitekturaren jatorrizko eta osotasunezko konfigurazioa kontserbatzen duena. Bere oinplanoaren trazaren harmonia eta jarraitutasunagatik eta bere eraikinen tipologiagatik nabarmentzen da, balio horiek 2015eko urrian bien cultural de interés nacional (Kataluniako ondare-babes maila gorena) izendatzera eraman zutelarik, tokiko eta eskualdeko esparrua gainditzen duen aitorpen batekin.
Bitxikeria
Agramunteko turroia Agramunt udalerrian (Lleida) egiten den turroi mota bat da, hurrez edo almendraz, azukrez, eztiz eta arrautza-zuringoz eginikoa, tamaina desberdinetako oblea-orriren artean bildutako txapla biribil edo angeluzuzenetan aurkeztua. Lehen aipamen idatzia 1741ekoa da, herriko familia noble baten gutunetan, herriko zazpi turroigile aipatzen dituztenak. Adierazpen Geografiko Babestua du 2002az geroztik, Generalitatek arautua, eta Europar Batasuneko erregistroan inskribatua. Bere masak kolore marroi urreztatua du, hauskorra eta krokantea, gutxienez %46 eta %60 arteko almendra edo hur edukiarekin, kategoria extra edo gorena den arabera; egiteko fruitu lehorrak erretzen eta zurituak dira, eta eztiarekin, azukreekin eta arrautza-zuringoarekin egosten dira nahastu aurretik.
Jarduera
Agramunteko Festa Major, iraileko lehen asteburuan ospatzen dena, turroiaren eta plaça del Mercadalen herrian.
Mugarri historikoa
Urgellgo Ermengol IV.ak Agramunt hartu zuen 1070ean eta villak populazio-karta jaso zuen 1163an, Sióko mugako plaza honetara biztanleak erakarri zituzten frankiziekin. Dokumentuak villaren erregimena finkatu zuen Erdi Aro osoan.
Mugarri historikoa
1200. urtetik Agramuntek txanpon propioa jo zuen eta konde-zekaren hiriburu izatera iritsi zen 1314ra arte. Diru-jarduerak XIII. eta XIV. mendeetan Urgellgo konderrian villak izan zuen pisu komertziala islatzen du.
Jarduera
1988an sortutako lehiaketa, udazken bakoitzean Agramunt turroi- eta txokolate-obradorez betetzen duena. Zuzeneko salmenta, egiteko erakustaldiak eta dastaketak konbinatzen ditu, eta villako gozogintza-sektorearen erakusleiho gisa funtzionatzen du.
Gastronomia
Harrian ehotutako kakaoarekin, azukrearekin eta irinarekin egindako txokolate lodia, esnetan desegiten dena eta hozterakoan ia solido geratzen dena. Agramunteko obradoreek antzinatik ekoizten dute turroiarekin batera, zeinarekin lanbidea eta denboraldia partekatzen baititu.