Herria
Campo de Calatrava eskualdeko udalerria, Ciudad Realeko probintzian, Doña Berenguelaren gazteluak menderatua, X. eta XI. mendeetako jatorri andalusiarreko gotorlekua basaltoz, kareharriz, adreiluz eta igeltsuz eraikia, zeina Berenguela erreginak 1229an Calatravako Ordenari eman baitzion bertan komendadoretza bat ezartzeko. San Felipe y Santiago eliza gordetzen du, gotikotik Errenazimentura trantsizioan, eta Nuestra Señora del Monte santutegia, bi ermitaz osatua; bere Aste Santua, armaos konpainia bereziarekin, Nazioarteko Turismo Intereseko Jai izendatuta dago.
Monumentua
X. eta XI. mendeetako jatorri andalusiarreko gotorlekua da, basalto, kareharri, adreilu eta igeltsuz eraikia, leiho bikoitzeko omenaldi-dorrea eta mazmorra dituena. Rekonkistaren ondoren, 1229an Berenguela Gaztelakoak Calatrava Ordenari eman zion gotorlekua; Ordenak 1537an Bolañosko enkomienda sortu zuen bertan. 1373an Ordenaren maisuaren egoitza izan zitekeela aipatzen da, eta 1520an konponketak egin ziren comuneroen altxamenari aurre egiteko. 2003ko indusketa batean, harresiak inguratzen zituen defentsa-lubaki bat aurkitu zen. Ciudad Realeko Diputazioak 1982an zaharberritu zuen, eta gaur egun ekitaldi kulturalak hartzen ditu; euro bat ordainduz bisita daiteke.
Monumentua
Gotikotik Errenazimendura arteko trantsizioko tenplua da, nabe bakarreko planta eta buru poligonala dituena, tarte bakoitzean arku sendogarriz mugatutako izar-gangaz estalia, eta herriaren armarria daraman XVI. mendeko bataio-harriarekin. XVI. mendean eraiki zuten, eta XVII. mendeko erretaula nagusi barroko bat eta XVIII. mendeko organo bat izan zituen, Gerra Zibilean galduak, eraikina barrakoi eta ukuilu gisa erabili baitzuten garai hartan; 1939an berriz sagaratu zuten. 2003an, nabearen barnean, hainbat hilobiratze-maila aurkitu ziren.
Monumentua
Monte Andre Mariaren Santutegiak, Bolaños de Calatravan (Campo de Calatrava, Ciudad Real), herriko zaindariari eskainitako bi baseliza biltzen ditu. Baseliza Zaharra XIII. mendean altxatu zen, Rekonkistaren aurrerapen kristauaren ondoren, ziurrenik Calatrava Ordenak eraikia jatorri bisigodoko hondakinen gainean, eta XV. mendean nabe batez handitu zen; erromaniko tradizioko hormak adreilu eta igeltso mudejarrarekin uztartzen ditu, eta bular-ganga duen presbiterio bat eta Calatravaren gurutzea duen domina bat gordetzen ditu. Baseliza Handia, planta bakarrekoa eta buru poligonalekoa, herriak berak hasi zuen eraikitzen 1904an, Juan Ramón Naranjoren diseinuaren arabera. Multzoak Gaztela-Mantxako exvoto bildumarik garrantzitsuenetako bat gordetzen du, eta apirileko azken igandean egiten du erromeria.
Jarduera
Aste Santua da, Erramu Igandetik Piztuera Igandera bitartean ospatzen dena, udalerriko sei kofradien eta bost musika-banden desfilearekin. 2007an Fiesta de Interés Turístico Regional (eskualdeko turismo-intereseko jai izendapena) izendatu zuten, Campo de Calatravako beste aste santuekin batera, Ruta de la Pasión Calatravan integratuta, eta 2016an Fiesta de Interés Turístico Nacional (Espainiako turismo-intereseko jai nazionalaren aitorpena). Bere elementurik bereziena Armaoen konpainia da, Santísimo Cristo del Sepulcro Kofradiarena, Pasioa kronologikoki irudikatzen duena: Atxiloketa Ostegun Santuan, epaiaren irakurketa Procesión del Pason, eta Ehorzketa Santua Ostiral Santuko gauean. Gaztelako prozesio-tradiziokoa, XX. mendearen amaieratik eredu andaluziarraren elementuak gehitu ditu.
Jarduera
Bolaños de Calatravako (Ciudad Real) Día de la Pañolák hogei pertsona baino gehiagoren hilketa gogoratzen du, udal-agintariak barne, karlista gerrillariek 1837ko otsailaren 3an eginikoa. 1838tik aurrera festa otsailaren 4an ospatzen da, San Blasen jaia egun horretara aldatuz. Ánimas Anaidiak eskean biltzen zuen dirua plazan tokiko produktuak enkantean salduz, eta zapi bat garrapiñadaz, almendra erreez eta turroiez betetzeko eta oparitzeko ohitura bolañegoak eman zion izena festari, Almendrillas izenez ere ezaguna.
Jarduera
Erromeriak Bolaños de Calatravako herritarrak beren zaindariaren santutegira eramaten ditu, antzinako Dehesa de la Mohedan kokatutako baselizen multzo batera, Calatrava Ordenarena izandako lurrera. Barrutiko baseliza zaharrena XIII. mendean altxatu zen, Navas de Tolosako guduan amaitu zen aurrerapen kristauaren ondoren, ziurrenik jatorri bisigodoko hondakinen gainean; bere gangak Montesa, San Juan eta Santiago ordena militarren gurutzeak margotuta gordetzen ditu, eta antzinako presbiterioko horma-zulo batean Monte Andre Mariaren irudia gurtzen da. Haren ondoan, XIX. mendearen amaieran eta XX.aren hasieran, tamaina handiagoko bigarren baseliza bat gehitu zuten. Han ospatzen da aspaldidanik erromeria herrikoia, elkarrekin partekatutako calderetekin.
Bitxikeria
Tokiko tradizioak dio Fernando III.a erregea Doña Berenguela gazteluan jaio zela, nahiz eta beste iturri batzuek Zamorako probintziako Valparaísoko monasterioan kokatzen duten haren jaiotza.
Mugarri historikoa
Berengela erreginak, Fernando III.aren amak, 1229an Bolañosko gaztelua eman zion Calatravako Ordenari, eta hark komendadoretza bat ezarri zuen han; ordutik gotorlekuak Doña Berenguela gazteluaren izen herrikoia gordetzen du.