Herria
Fortuna 11.400 biztanle baino gehiagoko udalerria da, Murtziako Eskualdeko Ekialdeko eskualdeko hiriburua, antzinatik ezaguna bere ur minero-medizinalengatik eta ondare arkeologikoagatik, Cueva Negra bezalako aztarnategiekin eta I. eta II. mendeetako erromatar termekin. Leanako bainuetxea, Espainiako zaharrenetako bat, I. mendeko erromatar ninfeo bainu-eraikin batean du jatorria; hura desagertu ondoren, arabiarrek beste bainuetxe bat eraiki zuten ondoan, bostehun urte baino gehiagoz erabilia, lurrikara batek iturburua lekuz aldatu zuen arte. Egungo bainuetxea XIX. mendearen amaierakoa da, Juan Cascales Fontek eginda. Abuztuan Sodales Íbero-romanos jaiak ospatzen dira, eskualdeko turismo-intereseko festa aitortuak (Fiesta de Interés Turístico Regional izendapen ofiziala), San Roke, udalerriko zaindariaren, jaiekin batera.
Monumentua
Estilo barroko murtziarreko tenplua, 1728 eta 1744 artean eraikia, Hirugarren Adinaren plazaren aurrean. 1998ko zaharberritze batean kanpandorrearen azken gorputza eraldatu zen jatorrizko ezaugarri barrokoak berreskuratzeko; kanpoaldeko adreilu ikusgaiak lau kontrahormaduna erakusten ditu alboetan.
Bitxikeria
Erromatar bainuetxeen hondarrak eta Cueva Negra haitzuloko santutegia, Fortunan, Mediterraneo arro osoko toki bakanak. 1999az geroztik ezaguna den bainuetxeko santutegia Espainian induskatutako aztarnategi erromatarrik garrantzitsuenetako bat da, eta I. eta II. mendeetan iritsi zen bere gorenera, buru hirukoitzeko multzo erlijioso batekin, igerileku eta erdiko kanal baten inguruan antolatua. 3 km-ra inguru, Baño mendilerroan, Cueva Negrak eguzkira begira dauden hiru harkaitz-babesleku biltzen ditu iturburu baten ondoan, non erromatarrek tituli picti utzi zituzten, margotutako testuak, horien artean Virgilioren Eneidako zatiak nabarmentzen direla.
Jarduera
Fortunak San Isidro ospatzen du maiatzaren 15aren hurrengo asteburuan, eskualdeko jantziz apaindutako baratzezainen prozesioarekin, San Roque-rekin batera (abuztuaren 12-17) bere jai nagusietako bat.
Monumentua
Fortunak izan zuen lehen tenplua, XVII. mendearen hasieran San Roque etorbidearen amaieran eraikia. Santu zaindariaren irudia hartzen du eta mendeetan zehar auzotarren bilgunea izan zen, alkatea aukeratzeko lehen batzarra barne.
Monumentua
1728 eta 1744 artean eraikitako estilo barroko murtziarreko tenplua, aldare nagusiko erretaula batekin, Salzilloren eskolari egotzitako Dolorosaren irudi bat biltzen duena.
Monumentua
Espainiako enklabe termal zaharrenetako bat, 46 gradutan azaleratzen diren ur sendagarriekin, iberiarrek, erromatarrek —K.o. I. mendean dokumentatutako jatorriarekin— eta arabiarrek jada baliatzen zituztenak; gaur egungo multzoak hiru hotel historiko biltzen ditu: 1863ko Gran Hotela, 1895eko Victoria Hotela eta 1935eko España Hotela.
Natura
8.836 hektareako eskualde-parkea da, Kordillera Subbetikoan, Murtziako Eskualdearen ipar-ekialdean, Fortuna, Abarán, Blanca, Molina de Segura eta Jumilla udalerrien artean banatua. Barranco del Mulok ekialdeko sektorea bereizten du, La Pila (1.264 m) eta Los Cenajos gailurrekin, mendebaldeko sektoretik, Caramucelek (1.023 m) menderatua; paisaia eta botanika aldetik nabarmentzen dira Fuente de la Higuera eta Umbría de los Cenajos, artadi eta ipuruzti eta Saxifraga latepetiolata bezalako endemismoekin. Arrano beltzen, arrano perdikarien eta hontz handien habitata da, baita moko gorriko bele-zozoarena ere, zeinaren presentziak hegaztientzako babes bereziko zona izendatzea eragin baitzuen, bi saguzar-espezierekin batera. XVII. mendeko bi elur-putzu ere kontserbatzen ditu, garai batean izotza biltegiratzeko eta merkaturatzeko erabiliak.
Natura
Ajauque eta Rambla Salada hezegunea 1.632 hektareako paisaia babestua da, Fortuna, Abanilla, Santomera eta Molina de Segura artean banatua, gatzetan oso aberatsak diren urekin, fortunita sumendi-azaleramenduekin eta hegazti-kolonia garrantzitsu batekin, avoceta esaterako; 2000. urtean Hegaztientzako Babes Bereziko Zona izendatu zuten. Inguruko mendietako ura biltzen du, euri-garaian bakarrik urez betetzen diren erreka-sareen bidez, normalean urriak baina batzuetan bortitzak, eta horrek 1966an Santomerako urtegia eraikitzera eraman zuen. Zenbait tokitan lur azpiko urak azaleratzen dira eta betiko putzu gaziak sortzen dituzte, nahiz eta kanaberadiaren hedapen azkarrak gatzlekua ordezkatzeko arriskua ekarri.
Bitxikeria
Herriak arabiar garaian Yusor izena jaso zuen, "zorionekoa izatea" esan nahi duena, eta hortik eratorriko litzateke gaur egungo izena. Erromatar bainuetxeari sorrera eman zion iturburuan Fortuna jainkosari gurtza egiten zitzaiola uste da.
Bitxikeria
1295eko ekainean Abrahim ibn Hud noble musulmanak Fortunako jaurerri osoa saldu zion, bere dorre, etxe, ur eta larreekin, Aparicio de Nompoti 3.000 marabediren truke, udalerriaren Erdi Aroko historiako gertaera funtsezkoa.
Jarduera
San Roqueren zaindari-jaiak, Eskualdeko Turismo Intereseko izendatuak, patroiarekiko debozioa 1997an sortutako Sodales Íbero-Romanosen errekreazio historikoarekin uztartzen dutenak, Cueva Negran Afari Ibero-Erromatarrarekin eta herriko kaleetan barrena toga eta armadurekin egindako desfile handi batekin.
Monumentua
Fortunako harkaitzpea eta antzinako santutegi paganoa, 'Tituli Picti' delakoekin, K.o. I-III. mendeetako latinezko testuak harkaitzaren gainean gorriz margotuak, Virgilioren Eneidari buruzkoak, erromatar garaian ninfei eskainitako ur-sorburu baten ondoan.
Natura
Fortunako udalerriko lurraldeko hamaika pedanietako bat, Sierra de la Pila Eskualde Parkearen barruan.
Bitxikeria
Fortunako udalerriko lurraldea hamaika pedaniak osatzen dute: Garapacha, La Gineta, La Matanza, Caprés, Las Casicas, Peña de Zafra de Arriba eta de Abajo, Los Baños, Fuenteblanca, Rambla Salada eta Hoya Hermosa.
Jarduera
Fortunako sukaldaritza tradizionala, gachasmigas, empedrao, tortilleras, betegarridun kozidoa eta trigo pelao delakoarekin, Ostegun Santuko plater tipikoa.
Monumentua
1906ko jauregi modernista, estilo neoarabiarreko patioarekin, ziurrenik Víctor Beltrí arkitektoak diseinatua, Fortunako eraikin zibil nabarmenetako bat.
Monumentua
XX. mendearen hasierako eraikin modernista, Fortunako udaletxea hartzen duena, 1989an zaharberritua.
Monumentua
Fortunako (Murtziako Eskualdea) baseliza berrienak urte osoan hartzen du San Antón irudia, eta Aste Santuan garrantzi berezia hartzen du: Ostiral Santuko gauean Cristo Yacente bertan lurperatzen dute, eta Larunbat Santuko arratsaldera arte erakusgai egoten da, orduan Pazko Igandeko prozesioan berriz eramaten baitute.
Monumentua
Fortunatik 4,5 bat km-ra kokatutako gotorleku islamiar baten hondar urriak, Jumilla eta Yeclako Goi-ordokiarekin komunikatzeko bide naturala menderatzen zuena.
Monumentua
Torre Vieja izenez ere ezaguna, Fortunatik 1,6 km hegoaldera dago eta kokaleku iberiar baten hondarrak gordetzen ditu, ondorengo okupazio arabiarraren arrastoekin.
Monumentua
50eko hamarkadan François "El Suizo" artistak Peña de Zafra de Arriba pedanian egindako zezen iberiar baten eskultura.
Monumentua
Gatz-ekoizpen tradizionala eta Rambla Saladako hezegunearen balio naturalak azaltzeko ekipamendua, izen bereko pedanian.
Monumentua
Hoya Hermosa pedaniako mendeetako garbitokia, abere transhumantearentzat aska gisa ere funtzionatu zuena.
Monumentua
Los Baños pedaniako garbitoki historikoa, guneari izena ematen dioten iturburu termalei lotua.
Natura
Fortunako udalerriaren hego-aldean dauden sumendi-kono txikiak dira, hiriburuaren eta La Matanza herriaren artean, eskualdeko iraganeko jarduera geologikoaren lekuko, eta 1917tik babestuta daude. Espainiako Interes Geologikoko Toki gisa proposatuta daude, nazioarteko garrantzikoa, Instituto Geológico y Minero de España erakundearen eskutik, Iberiar penintsulako sumendi-jarduera neogeno eta kuaternarioaren testuinguruan. Bi kono txiki dira, antzinako sumendi-tximinia batetik sortuak, marga-lurren artean: iparraldeko konoak krater baten hormaren hondarrak gordetzen ditu, eta hegoaldekoa oso baxua eta zapala da, forma irregularrekoa, non oraindik ere antzinako kraterraren arrastoa ikus daitekeen. Bertako harri nagusia fortunita da, Fortunako arroan beste hainbat tokitan ere present dagoena.
Natura
Caprés pedaniari atzealde gisa balio dion mendizerra, Fortunako udalerriko lurraldeko ingurune menditsuaren barruan.
Natura
La Garapacha pedaniaren paisaia ezaugarritzen duten harkaitz-formazio zirkularrak, Sierra de la Pilarako sarrera-puntua.
Bitxikeria
Fortunako landa-gunea, Corque mendizerra atzealde gisa duten ikuspegi panoramikoak eskaintzen dituena, bizimodu nabarmen landatarrekoa.
Bitxikeria
Arbendolondo-soroz inguratutako biztanle-gune txikia, Sierra de la Pila Eskualde Parkerako bidean.
Bitxikeria
Fortunako pedania, bere limoiondo-baratzeengatik ezaguna, eremuko labore tradizionaletako bat.
Bitxikeria
Peña de Zafra de Abajo pedania aire zabaleko harrobiz inguratuta dago, non hamarkadak daramatzaten marmola erauzten.
Bitxikeria
Fortunak hainbat tokiko argitalpen izan ditu bere historian zehar, hala nola El Eco de Fortuna (1893-1896), Sodales (2000-2003), La Voz de Fortuna eta Diario de Fortuna digitala.
Bitxikeria
1998an La Matanza pedaniaren ondoan sortutako karting-zirkuitu iraunkorra, Murtziako Eskualdeko Karting Txapelketa Erregionalaren egoitza.
Jarduera
Aste Santua zortzi kofradiarekin eta hamabi bat irudi prozesionalekin ospatzen da Fortunan; horien artean nabarmentzen da Cristo del Perdón isiltasunezko prozesioa. Sei eguneko prozesioetan zehar 800 penitente baino gehiagok parte hartzen dute; Santísimo Cristo del Perdón kofradia, zaharrena, 1953an sortu zen. Isiltasunaren Prozesioa, solemneena, asteazkenean egiten da: gauerdian ateratzen da, penitenteen atxen argiaz bakarrik argiztatuta eta herriko hiru bandaren laguntzaz. Gaur egungo irudiak gerra zibilaren aurretik zeudenen kopiak dira, izan ere Salzilloren obra originalaren zati handi bat gatazkan suntsitu baitzen.
Jarduera
Kalendas Aprili erromeria Pazko Igandearen osteko asteburuan ospatzen da, antzinako erromatar tradizioak gogoratzeko, Sodales Ibero-Romanos federazioak antolatuta; hauek Cueva Negraraino igotzen dira, egun osoan bertan gelditzen dira eta arratsaldeko zazpietan jaisten dira, musika tradizionalaren laguntzaz. Cueva Negra, hego-ekialde iberiarreko erreferentzia arkeologiko nagusietako bat, Baños romanosekin batera, iturri baten ondoko hiru harkaitz-babesgunez osatuta dago eta santutegi paganotzat balio izan zuen; bertara zetozen erromatar bisitariek latinezko testuak margotuta uzten zituzten, besteak beste Virgilioren Eneidaren zatiak.
Jarduera
Fortunako pedanietan eta parajeetan zeharreko mendi-ibilaldi gidatuen udal programa, ibilbide bakoitzaren amaieran plater tradizionalen dastatzearekin.
Jarduera
Fortunako hirigunean zeharreko gaueko ibilbidea, udalerriko kondairak eta gertaera historikoak berreskuratzen dituena.
Jarduera
Mendi-ibilbidea, Cortao de las Peñas parajean zehar via ferrata tarte aukerakoarekin, Las Casicas pedaniatik gertu.
Mugarri historikoa
Erromatarrek ninfeo bat altxatu zuten Fortunako ur beroen iturburuen ondoan, eta lekuak Inperioaren lehen bi mendeetan, I. eta II. mendeetan, izan zuen bere loraldirik handiena, inguruan aurkitutako zeramika ugariak dokumentatzen duenez.
Mugarri historikoa
Lan arkeologikoek 1999an atera zuten argitara ur termalei lotutako santutegi erromatarra, iturri sendagarrien gurtza udalerrian funtzionatzen jarraitzen duen bainuetxearen jatorri urruna zela berretsiz.
Mugarri historikoa
Dokumentatutako lehen tokiko egunkaria 1893an hasi zen argitaratzen eta hiru urtez iraun zuen; haren agerpenak orduan bainuetxetik eta ureztaketa-nekazaritzatik bizi zen populazio txiki baten bizitasuna erakusten du.
Mugarri historikoa
Anaidi honen sorrerak XX. mendearen erdialdean berritu zuen XVIII. mendetik dokumentatutako Fortunako Aste Santua, eta paso berri bat gehitu zien udalerriko kaleak udaberriro zeharkatzen dituzten desfileei.
Gastronomia
Udalerriko plater tipikoa labean erretako arkumea da, ubide-sistema tradizionalaren bidez ureztatutako baratzeak ematen dituen barazkiek eta ortuariek lagunduta; familia-ospakizunen janaria da.
Gastronomia
Urtarrilaren 17 bakoitzean bizilagunak landara ateratzen dira arroza jatera eta Gabonetako soberako gozoekin amaitzera, aire zabaleko bazkari kolektiboaren jardunaldi bat, Fortunako jai-egutegia irekitzen duena.