Herria
Xinzo de Limia La Limia eskualdeko hiriburua da, 9.700 biztanle inguru dituena, Lagoa de Antelak okupatzen zuen lautadan kokatua, eta gaur egun ekialdetik mendebaldera Limia ibaiak zeharkatzen duena, ipar-ekialdean eta hegoaldean 900 metrotik gorako mendikateek itxita. Bere Entroidoa, Espainiako inauteri-ziklo luzeena omen dena, bost igandetan zehar luzatzen da (fareleiro, oleiro, corredoiro, entroido eta piñata) eta Fiesta de Interés Turístico Internacional izendatua dago (Espainiako jaiei ematen zaien turismo-intereseko goi-mailako izendapena); bere ikurra Pantalla da, alkandora eta galtza zuriekin, kapa gorri edo beltzarekin, polaina beltzekin eta gerrian kaskabilodun gerriko batekin. Udalerriak, gainera, Santa Mariaren omenezko jai nagusiak ospatzen ditu uztailaren 18an, ekitaldi erlijiosoekin, su artifizialekin eta erraldoi eta buruhandien desfileekin.
Monumentua
1520an Limiako lautadan sortutako frantziskotar komentua, Pena parrokian -concelloko hogeietako bat-, eskualde osoko debozio-gunea izan zena eta gaur egun hondakinetan dagoena: Bartolomé de Nosendok trazatutako gotiko berantiarreko beheko klaustroa eta gurutzeria-gangaz estalitako abside poligonaldun nabe bakarreko eliza gordetzen ditu, etxe monastiko zaharraren itxurari eusten diotenak.
Monumentua
Torre da Pena A Limia eskualdeko muga-lerroa babesten zuten gotorleku multzo baten parte zen, batez ere portugaldar armaden erasoen aurrean; Sandiáseko Torre do Castrorekin eta Porqueira eta Celmekoekin batera, gogoratuenetako lau dorreetako bat zen, nahiz eta askoz gehiago izan. Portela de la Pena gaztelu izenez ere ezaguna, planura limiarraren ur-lur bustiak menderatzen zituen goi baten gainean altxatu zen, Antelako lagoaren ondoan; hesigune ertaroko horretatik dorretxoa baino ez da bizirik iraun. 2022ko aurkikuntza arkeologikoek Castelo da Pena izenarekin identifikatzea proposatzen dute. Bien de Interés Cultural (Espainiako ondare-babes maila gorena) izendatua, 2009an Espainiako Estatuak Galiziako Xuntari transferitu zion, Torre do Castrorekin eta Porqueirakoarekin batera.
Monumentua
Xinzo de Limiako (Ourense) antzinako plaza de abastos zaharrean kokatutako museoa, hartarako zaharberritua, Galiziako inauteri guztietako jantzi eta maskarak biltzen dituena, peliqueiroetatik boteiro, felo eta cigarrónetaraino. 2015eko urriaren 23an inauguratu zuen, garai hartako Xuntako presidente Alberto Núñez Feijóok, eta 2017an itxi behar izan zuen udalak kudeatzeko ezintasuna zela eta, eta 2019ko otsailean berriro ireki zen, kudeaketa Ourenseko Diputacióni utzi ondoren. Bigarren areto bat du Carlos Casares idazleari eskainia, “Os mundos de Carlos Casares” izenekoa, eta baita Asociación A Pantalla elkartearen egoitza ere hartzen du, Xinzoko entroidoaren maskara tipikoa.
Bitxikeria
Corredoiro Igandean ateratzen dira alkandora eta galtza zuriekin, kapa gorri edo beltzarekin, kaskabiloak dituen gerrikoarekin eta polaina beltzekin, elkarren aurka bi txerri-maskuri puztu eta lehor joz, zeinekin beren legea ezartzen baitute hiribilduko kaleetan.
Natura
Limiak concelloa zeharkatzen du Faramontaos, Nocedo, dos Arnos eta da Ribeirako errekastoak jasoz; bere uholdeek desagertutako Antela elikatzen zuten eta gaur egun ere sasoika urpetzen dituzte hiribilduaren inguruko veigak.
Jarduera
Xinzo de Limiako inauteri-zikloa, bost igande jarraitutan hedatzen dena -fareleiro, oleiro, corredoiro, entroido eta piñata-, Inauterietako Igandea baino hiru aste lehenago hasten dena, eta Espainiako inauteri-ziklorik luzeena dela uste dena. Farelo bataila batekin irekitzen da Plaza Mayorren, eta Mecoren gaueko prozesio batekin jarraitzen du, zuziekin, idi-gurdiarekin eta gaiteroekin, eta Igande Oleiroko lokatz-olatuen jokoarekin. Igande Corredoiroan festaren sinbolorik ezagunena desfilatzen da, pantallak, alkandora eta galtza zuriekin, kapa gorri edo beltzarekin eta gerrian eskilaz. Bost egun handiak Errautsen Asteazkenean amaitzen dira, sardinaren ehorzketarekin. Fiesta de Interés Turístico Nacional (turismo-intereseko jaien Espainiako aitorpen ofiziala) izendatu zuten 1997an, eta Fiesta de Interés Turístico Internacional (aitorpen bereko nazioarteko maila) 2019an.
Natura
Limiak lautada zeharkatzen du ia batere maldarik gabe, eta horrek urtaroko uholdeak eragiten ditu labore-soroetan. Erregimen hori Antelako aintziraren ondare zuzena da, ibai-sare osoa antolatzen baitzuen.
Mugarri historikoa
1130ean Portugalgo lehen errege izango zena Limiaren kontrolaz jabetu zen eta Celmeko gaztelua altxatu zuen hura ziurtatzeko. Eskualdea horrela geratu zen Galiziaren eta sortzen ari zen erresuma portugaldarraren arteko lehiaren erdian.
Gastronomia
Aintzirari irabazitako lur hareatsuek lautada hau Galiziako patata-baratze handi bihurtu zuten: Xinzok eta Sandiasek eskualdean tuberkuluari eskainitako azaleraren ehuneko 88 biltzen dute, Pataca de Galicia IGPak babestua.