Herria
Sarria 13.300 biztanle inguruko hiribildua da, Lugo probintziako bosgarren populatuena, bere eskualdeko hiriburua eta Santiagotik ehun kilometro baino zertxobait gehiagora kokatua, horrek Camiño Francésen abiapuntu erabilienetako bihurtzen baitu. Sarria ibaiak, Triacastelako mendietan sortzen denak, ureztatutako Sarriako ibarrean altxatzen da, 400 metroko altitudean. Marqueses de Sarriaren gotorlekuaren dorrea gordetzen du, gaztelu hartatik geratzen den bakarra, eta Magdalenako monasterioa, XIII. mendekoa, baita udalerrian barrena banatutako hogei eliza erromaniko ere. Bertan hil zen Alfontso IX.a erregea 1230eko irailaren 24an, eta lurraldeak dolmenak, harkaitz-grabatuak eta Erdi Aroa baino lehenagoko castroak ere gordetzen ditu.
Monumentua
XII. mendean bi fraide italiarrek erromesen ospitale gisa sortua, 1568an agustindarren esku igaro zen eta gotiko berantiarreko klaustro bat eta erromaniko aztarnak gordetzen ditu; gaur egun Mertzedeko Ordenak kudeatzen du eta oinezkoak hartzen jarraitzen du.
Monumentua
Sarriako markesen gotorlekutik, Miño ibaiaren haranaren gaineko ikuspegi menderatzailea duen muino batean altxatua, defentsa-dorre bakarra geratzen da, planta irregular eta aurrealde erdibiribilekoa, hamalau metro inguruko altuerakoa, Torre dos Batallóns izenez ezaguna; hiribilduaren alturaren gainean dago, alde zaharraren gainean. XII. mendearen erdialdean altxatu zitekeen, Gutierre Ruiz de Castrok jaurerria lortu zuenean Elvira Osoriorekin ezkondu ostean, antzinako castro baten gainean; Irmandiñoen Gerra Handian suntsitu zuten, 1467 inguruan, eta gero berreraiki zuten, espetxe gisa erabili baitzuten XVII. mendera arte. 1860an erdia Manuel Pérez Batallón abokatuak erosi zuen, dorrea konpondu eta izena eman ziona; beste erdia, udalarena, lautu egin zuten azoka-eremua handitzeko.
Monumentua
XII. mendeko tenplu erromanikoa, erromesek Sarriatik Portomarinerantz irtetean aurkitzen duten lehen parrokian kokatua, dorre trinkoarekin eta kanezilo historiatuekin; Kultur Intereseko Ondasun (BIC) izendatuta dago.
Monumentua
Harlanduzko zubia, zeinetatik Camino Francésak Sarria uzten duen Barbadelorantz; egungoa XVIII. mendean berregin zen erdi aroko harlangintza baten gainean eta bere herri-izena eraikita dagoen harriaren latztasunari zor dio.
Monumentua
1885ean alde zaharraren erdi-erdian inauguratutako eliza neogotikoa, Camino Francésa igarotzen den Rúa Maiorren hasieraren ondoan; bere silueta zorrotzak herriaren goiko aldea gainbegiratzen du eta erromesen ohiko geldialdia da.
Monumentua
XIII. mendeko tenplua, Sarriako alde garaian kokatua, Camino Francésen ibilbidean, da Rúa Maiorren azken tartean, a Rúa do Castelo hasten den lekuan; erromanikotik gotikorako trantsizioko atariak gordetzen ditu eta alde zaharreko multzo monumentalaren parte da. Parrokia zibileko hiru elizetako bat da eta bere gotiko fabrikak erromaniko berantiarreko arrastoak gordetzen ditu absidean, 1860an gehitutako kanpandorretxo barroko batekin. 2014 hasieran arduratzen ziren merzedarioek kultua eten zuten estalkiaren egoera txarragatik eta erortzeko arriskuagatik; 2015ean formalizatu zen bere birgaikuntza, Kultura Kontseilaritzak eta Eskualde Garapenerako Funtsak elkarrekin finantzatua 254.000 eurorekin, estalkian eta zurezko sabaiko iragazkien kalteetan zentratua.
Bitxikeria
Iturriaren eskailera ere deitua, eskailera honek XIX. mendearen erdialdetik herriaren beheko aldea alde zaharrarekin lotzen du; bere mailetatik igotzen dira egunero Camino Francéseko erromesak Rúa Maiorrerantz.
Bitxikeria
Alde zaharra egituratzen duen kale harriztatua, zeinetatik Camino Francésa Madalenako monasterioaren eta Santa Mariña elizaren artean igarotzen den; aterpetxeak, zigilatze-bulegoak eta erromesentzako dendak biltzen ditu.
Jarduera
Sarria Bide osoko abiapuntu hautatuena da: 2025ean 162.076 erromes abiatu ziren hemendik, guztizkoaren % 30 inguru, herria Santiagotik ehun kilometro eskasera dagoelako, Compostela lortzeko gutxienekoa.
Monumentua
Sarria menderatzen zuen gotorlekutik alboko dorre bat baino ez da zutik gelditzen, herrian Torre del Batallón izenez ezaguna eta Pérez-Batallón familiaren jabetzakoa. Bere jatorriak seguru asko XII. mendera egiten du atzera, Castrotarren etxeak, Lemos eta Sarriako jaun-andrea, botere handia zuenean Galizian, eta XIII. mendean altxatu zen behin betiko, garai hartan Vila Nova de Sarria deitzen zen herriaren gaineko muino batean. 1467-1469 arteko matxinada irmandiñan ia erabat suntsitua, basailuen lan behartuarekin berreraiki zuten Pedro Álvarez Osorio, Lemosko I. kondearen aginduz, eta Errege Katolikoek beste eraispen batetik babestu zuten, Done Jakue bideko bere kokapenagatik. Gaur egun hirigune zaharraren eta bide jakobearen gaineko muinoa koroatzen du.
Natura
Herria zeharkatzen duen eta udalerriari izena ematen dion ibaia da, haltz eta lertxunez landatutako ibai-ertzeko pasealeku batekin, hirigune zaharra kanpoaldeko bainu-guneekin lotzen duena. Hasierako zatian Oribio ibaia deitua, Oribio mendilerroan eta Triacastela eta Samos udalerrien arteko A Meda eta Albela mendietan sortzen da, eta izena aldatzen du Sarria ibai bihurtuz izen bereko udalerrian sartzean; Páramo eta Láncararen arteko muga egin ondoren, Neira ibaiarekin batzen da -Miñoren adarra hau ere- Puebla de San Julián herrian. 57 kilometroko luzera du eta 309 km²-ko arroa drainatzen du, non amuarrainak eta aingirak bizi diren, salamandra, tritoi iberiarra edo zango-luzeko igela bezalako anfibioekin batera.
Jarduera
Hiribildua da Compostela lortu nahi duten erromes gehienak abiatzen diren puntua, oinez lortzeko eskatzen diren gutxieneko ehun kilometroetatik apur bat gorago geratzen delako.
Mugarri historikoa
Leongo erregea 1230eko irailaren 24an hil zen hiribilduan, Compostelara erromesaldian zihoala; bere gorpua gero Santiagoko katedralera eraman zuten, non harrizko hilobi batean atseden hartzen baitu.
Gastronomia
Sarriako feira (Lugo), eskualde osoko abere, hestebete, gazta, ogi eta barazkien merkatu tradizionala, hilero 6an, 20an eta 27an ospatzen da eta probintziaren hegoaldeko merkataritza-hitzordurik jendetsuenetako bat da. Bere postuetan pulpo a feira dastatzea tradizioa da, eta herria Galiziako txerri-haragi ekoizle nagusienetako bat da, txerri zeltarekin bere arraza nabarmenen artean.
Jarduera
Hiribildua Compostelatik ehun kilometro eskas baino apur bat gehiagora dago, Compostela lortzeko gutxieneko distantzia, eta horregatik Santiago Bide osoko abiapunturik jendetsuena bihurtu da.
Gastronomia
Hiribilduko azienda-merkatua Galiziako barnealdeko handienetako bat da eta esne- eta haragi-behiari emandako eskualde bati eusten dio. Haren inguruan inguruko gaztak, hestebeteak eta ogia saltzen dira.