Herria
Vimianzo Costa da Morteren barnealdeko concelloa da, A Coruña probintzian, 6.800 biztanle inguru dituena. Bere mugapeak Galiziako trikuharri eta tumulu kontzentraziorik handienetako bat biltzen du, horien artean Pedra Cuberta, non Georg Leisnerrek penintsulako ipar-mendebaldeko trikuharri baten lehen labar-margoak aurkitu zituen. As Barreirasko castroa gordetzen du, zortzi metrotik gorako harresiekin, 2010eko indusketek K.a. I. edo II. mendekoak zirela zehaztu zutenak, eta Tinesko bezalako erromatar landa-etxaldeak, nekropoliarekin, baita Victorinusen hilarria ere. Udalerria XII. eta XIII. mendeetako gaztelu batek gobernatzen du, Torres de Martelo ere deitua, Trabatarretatik Altamirako Moscosotarretara pasatu zena.
Monumentua
Mariño de Lobeirakoek altxatutako gotorlekua da, XII. mendearen amaieratik XIII.aren hasierara, eta geroago Moscosotarren jabetza izan zena, planta poligonal irregularrekoa, hiru dorre errektangeluar armen plazaren inguruan eta gaztelu-oinezko dorre almenatu batekin; sarrerako atariaren gainean Moscosotarren otso-buruko armarria distiratzen du. Hemen Pedro Madrugak Tuiko apezpikua atxiki zuen, zazpiehun mila erreal ordaindu zituenak erreskaterako, eta 1465ean Alonso II Fonsecakoa artzapezpikuak bi urte eman zituen kaiola batean preso Bernal Sánchez de Moscosoren aginduz. Irmandiñoek eraitsi zuten 1467an eta geroago berreraiki zen; XIII. eta XV. mendeen arteko horma-atalak gordetzen ditu. A Coruñako Diputazioarena da 1973az geroztik, herri-eskulangintzaren erakusketa bat hartzen du, eta Bien de Interés Cultural (Espainiako ondare-babes maila gorena) da 1994ko urriaren 17az geroztik.
Monumentua
XII. mendeko tenplu erromanikoa, zeinaren hegoaldeko tinpanoak Traslatio irudikatzen baitu, Apostoluaren gorpuaren iritsiera Galiziara harrizko txalupa batean zazpi dizipulurekin; penintsulako erromanikoan eszena horren irudikapenik zaharrentzat jotzen da.
Monumentua
Bamiro parrokiako harrizko gurutzea, XV. mendearen amaieraren eta XVI.aren hasieraren artean datatua, Galizian kontserbatzen diren cruceiro zaharrenen artean aipatua; Terra de Soneirako barnealdeko bidegurutze bat markatzen du.
Monumentua
Berdoias parrokiako trikuharria da, Vimianzon katalogatutako zortzi monumentu megalitikoetako bat eta Costa da Morteko barnealdeko lurrek izan zuten okupazio neolitiko oso trinkoaren lekukoa. Casota dos Mouros izenez ere ezaguna, K.a. 2500 eta 2000 artean eraikia dela uste da; planta angeluzuzena du, hiru harlauza bertikalez eta estalki monolitiko batez osatua, eta barnean koska-marka eta gurutzeen grabatuak gordetzen ditu, azken hauek, seguru asko, toki pagano bat kristautzeko gehituak. Korridore eta tumulua bezalako ohiko egitura falta duenez, Galiziako megalitismoaren eraikuntza berantiarren artean kokatzen da, Brontze Aroko zistetatik gertu jadanik. Ondo kontserbatua, urtetan zehar Berdoiasko artzainen aterpe izan zen.
Monumentua
XVIII. mendeko santutegia, Bamiro parrokiako mendi baten goialdean eraikia, granitozko harkaitz-formazioen artean; bere erromeriak Terra de Soneira osotik etorritako bizilagunak biltzen ditu urtero.
Monumentua
1681ean 407 metroko altueran sortutako ermita Salto parrokian, concelloko tenplurik garaienetako bat; bere zelaigunetik Río do Portoren haranaren zati handi bat hartzen da.
Monumentua
Traza oso soileko kapera, nabe bakarrekoa presbiterio angeluzuzenarekin, Río do Portoren ondoan eraikia; concelloko hamalau parrokiak zipriztintzen dituen arkitektura erlijioso txikiaren adibide da.
Monumentua
XVII. mendeko harrizko gurutzea, Sancho de Lema jaunak Cambeda parrokian eraikia, mende horren hasieran sortutako Santa Mariña de Paizás ermitaren ondoan; concelloan katalogatutako hiru cruceiro historikoetako bat da.
Natura
515 metrotan Baíñas parrokian gailurtzen den mendilerroa, 188 kilometro koadroko concello baten punturik altuena eta Río do Portoren eta Xallas ibaiaren arroen arteko banalerroa.
Natura
Bamiroko mendia koroatzen duten granito-azaleratzeak, Montetoránen santutegiaren ondoan, higadurak moldatuak silueta apetatsuak hartu arte, inguruko Pasarela eta Trabako Penedosenen antzekoak.
Natura
Bico de Meda mendilerroan jaiotzen den isurialde atlantikoko ibai galiziarra da, Santa Comba udalerrian, eta 40 kilometro inguru egiten ditu Santa Comba, Zas, Vimianzo eta Camariñas udalerrietan zehar, Foxo, Gaioso eta Carantoña zentral hidroelektrikoek aprobetxatua, Camariñasko itsasadarrean isuri aurretik; bere haranak Terra de Soneirako iparraldeko muga markatzen du. Tokian tokiko izen desberdinak hartzen ditu zeharkatzen dituen lekuen arabera, nahiz eta río do Porto izendapena, 1764az geroztik dokumentatua, XIX. eta XX. mendeetako kartografia galiziarrean nagusitu zena izan; río da Ponte ere deitu izan zaio, eta Antzinaroan, Vir fluvius. Río do Sisto eta Zaskoa bezalako ibaiadarrak jasotzen ditu, eta batáns do Mosquetín eta Baiokoa bezalako zubi historikoak gordetzen ditu.
Natura
Xallas ibaiaren gainean 1966an sortutako urtegi artifiziala da, Dumbría, Mazaricos, Vimianzo eta Zas concelloen artean; 103 hektometro kubikoko edukiera du 1.250 hektareatan. Bere presak, 27 metroko altuera eta 127 metroko luzera dituenak, Vimianzo Mazaricos concello mugakidetik banatzen du. Zentral hidroelektriko bat hornitzeko eraiki zuten, gaur egun Ferroatlánticak ustiatzen duena, eta haranaren urpetzeak eskualdeko klima pixka bat aldatu zuen, hezetasun handiagoa eta laino-banku maiztuak ekarriz. Bere uren azpian Baíñasko Gándara trikuharria geratu zen, maila asko jaisten denean bakarrik ikusgai. 2007an, ekoizpen elektrikoa handitzeko urtegia hustean, hondamendi ekologiko bat eragin zuen, milaka arrain hilaraziz, eta 300.000 euro baino gehiagoko isuna jarri zioten.
Natura
Ingurumen-hezkuntzari eskainitako natur gela bat hartzen duen harana, Cabral mendien oinetan; ibaiertzeko basoa, sega-belardiak eta udalerriko altuerarik handienak uztartzen ditu.
Bitxikeria
1465ean Bernal Sánchez de Moscosok Vimianzoko gazteluan giltzapetu zuen Alonso de Fonseca II.a Compostelako artzapezpikua, eta han eman zituen bi urte preso, herri-kondairak urrezkoa nahi izan zuen kaiola batean.
Jarduera
Erakusketa non artisauek jendaurrean lan egiten baitute gazteluaren esparruan, 1973az geroztik Diputazioaren jabetzakoa, zeinak Costa da Morteren interpretazio-zentroa ere hartzen baitu.
Jarduera
Irmandiñoek 1467an gotorlekua hartu zutenekoaren birsorkuntza historikoa, jaun feudalen aurkako nekazari-altxamenduak gaur egun udaro berriro erasotzen zaizkion horma batzuk eraitsi zituenekoa.
Monumentua
Cereixoko Torres de Cereixo pazoa, Cereixo herrian (Vimianzo, Costa da Morte), Camariñas itsasadarrera begira dagoen jauntxo itxurako etxe indartsua da, eta Bien de Interés Cultural izendatua (Espainiako ondare-babes maila gorena). Bere bi dorreak, XVI. mendekoak, eraikinaren gorputza flankeatzen dute, eta bere atean armarri handi bat dago Montenegro, Bermúdez, Castro de Lemos, Soutomaior, Mendoza, Figueroa eta Andrade familien blasoiekin. Dorreen ondoan mende bateko haritz bat hazten da, eta multzoa, jabetza pribatukoa, 2011n salgai jarri zen 4,5 milioi eurotan. Cereixoko Santiago eliza erromanikoaren ondoan, bi eraikinek Costa da Morteren barnealdeko multzo monumental osatuenetako bat osatzen dute.
Natura
Treos parrokiako (Vimianzo) hilobi megalitikoa da, 6,6 metroko sarrera-korridorea eta ia bi metroko altuera dituena, ganberako estalki-harria falta zaiona. Ortostatoetan gorriz eta beltzez margotutako apainketa bat kontserbatzen da, hondo zuriaren gainean, motibo geometrikoekin, marra uhindunekin, zirkulu kontzentrikoekin eta hiru zerrenda horizontaletan antolatutako hirukiekin, Dombateko trikuharrian bezala, monumentu osoa, korridorea eta ganbera estaltzen dutenak. Georg Leisner arkeologo alemaniarrak eman zuen apainketa hau ezagutzera 1934an, nahiz eta 1997an irudien narriadura salatu zuten, administrazioen interesik ezagatik. Bien de Interés Cultural (Espainiako ondare-babes maila gorena) izendatu zuten 2011ko apirilean, eta Casota de Freáns eta Arca da Piosa ere biltzen dituen kontzeju bateko hobekien kontserbatutako trikuharrietako bat da.
Natura
Laurehun bat metroko goragunea, Soneira harana eta río do Porto ibaiaren bokalea menderatzen dituena. Kostalde irekirik gabeko concello bateko begiratoki natural zabalenetako bat da.
Bitxikeria
Camariñasko itsasadarraren gora-beherak bere harriak mugitzeko aprobetxatzen zituen errota, Galizian oso arraroa den tipologia. Cereixoko multzo erromaniko eta jauntxozkoaren ondoan kontserbatzen da.
Bitxikeria
XVIII. mendeko santutegia, Bamiro parrokiako goragune batean altxatua, herri-debozioak sendatzeko bertuteak egozten dizkiona. Bere erromeriak Soneira haran osoko bizilagunak biltzen ditu.
Jarduera
Haranaren eta itsasadarraren gaineko balkoi gutxi bisitatua, concelloaren iparraldeko parrokietatik pisten eta bidezidorren bidez iristen dena. Costa da Morte osoko puntu panoramiko ezezagunenetako bat da.
Mugarri historikoa
Matxinada irmandiñoak 1467an setiatu eta eraitsi zuen Moscosotarren gotorlekua. Urte haietan Alonso II.a Fonseca artzapezpikua bertan egon zen preso kaiola batean, gatazkako gertakaririk aipatuenetako bat.
Mugarri historikoa
Erregeak gotorlekua bereganatu zuen, XII. mendearen amaiera aldera Mariño de Lobeiratarrek altxatua. 1425 inguruaz geroztik Moscosotarren eskuetara igaro zen, eta beren jurisdikzioaren buru bihurtu zuten.
Jarduera
Carnés parrokian ospatua, Galiziako jai gastronomiko zaharrenetako bat dela jotzen da eta tripaki-gisatu tradizional baten inguruan biratzen du. Turismo-intereseko jai izendapena du.