Herria
Dodro A Coruña probintziako concello bat da, 2.700 biztanle inguru dituena, Ulla ibaiaren beheko ibilbidearen eta bokalearen ondoan kokatua, hemendik aurrera Arousako itsasadarrerantz irekitzen dena. Udalerria San Juan de Laíño, San Julián eta Santa María de Dodro parrokietan antolatzen da, udaletxea Tallósen duela, nahiz eta gune populatuena Lestrove den, Padróngo gertutasunagatik. Bere Laiñoko brañak, Sar eta Ulla ibaien elkargunean, Galiziako hezegunerik handienetako bat osatzen dute eta kontserbazio bereziko eremu gisa babestuta daude.
Monumentua
Dodroko Santa María eliza XVIII. mendeko barroko obra da, Simón Rodríguez maisu konpostelarrari enkargatutako lehenengoetako bat, 1719an tenplua diseinatu zuena; lanak 1720 inguruan hasi ziren eta kapera nagusia ez zen amaitu 1739 arte. Fatxadak Santiagon arkitektoak entseiatutako xaflen eta moldueren errepertorioa eremu landetara eraman zuen: belarrixkadun ate markatua pilastra kutxatuen artean, frontoi triangeluar zatitua Andra Mariaren Zerura Igotzearen hornaziarekin eta hiru gorputzeko kanpandorrea, kupulatxo oktogonal batez amaitua. Barnealdean 1102ko idatzia gordetzen du, baita erretaula nagusia ere, Simón Rodríguezek diseinatutako lehena omen, 1740 inguruan, urreztadura ugarirekin. 1992an zaharberritu zuten.
Monumentua
1740 eta 1745 artean Manuel de la Torre Ferreirok Ullaren brañen ertzean eraikitako tenplua; haren egitura barrokoak Dodro concelloa historikoki banatzen den Laíñoko bi parrokietako bat presiditzen du.
Monumentua
Lerro soileko eliza barrokoa, 1771 inguruan amaitua, geroago gehitutako baina egituran ondo integratutako bi gorputzeko kanpandorrearekin. Jada gusto neoklasikoko erretaula nagusia gordetzen du, San Juan irudia erdian duela, Sar eskualdean XVIII. mendearen azken herenean gertatu zen estilo-aldaketaren erakusgarri. Dodro udalerriko hiru parrokia nagusietako bat da, Santa María de Dodro eta San Xián de Laíñorekin batera, guztiak XVIII. mendean altxatuak.
Monumentua
XVII. mendeko tenplua, aurreko egitura batetik datozen harrizko Erdi Aroko bi irudi gordetzen dituena, Ulla haraneko puntu honetako gurtza gaur egungo eraikina baino nabarmen zaharragoa dela erakusten duen lekuko.
Monumentua
Dodro udalerriko pazo barrokoa, Lestroben kokatua, XVI. mendean eraikia artzapezpikutza konpostelarraren jabetza gisa eta bere historian zehar berritua; belaunaldiz belaunaldi artzapezpikuen udako egoitza izan zen, gainbeheran erori arte. Sarrerako patioan XVIII. mendeko chafariz monumentala altxatzen da, Santiago erromesaren irudiaz koroatutako hiru gorputzekoa, eta eraikinak Pazo do Anxo da Garda izena ere hartzen du, aginduera horri eskainitako kaperagatik, teilatuko kanpai-dorretxoagatik bakarrik ezagutzekoa eta oraindik ere parrokia-erabileran dagoena. Abandonu luze baten ondoren, 2003 eta 2005 artean zaharberritu zuten Xuntaren eta artzapezpikutzaren arteko hitzarmen baten bidez, eta 2006an hotel eta jatetxe gisa ireki zuten, Pousadas de Compostelak kudeatuta.
Monumentua
Hermidako Pazoa (Lestroveko Dorreak) Padrón eta bere haranari begira dagoen aldapa batean altxatzen da, 500 celemin baino gehiagoko finka harresitu batean, eskualdeko handienetako bat. Bere izena Alfontso X.aren Cantigas de Santa María lanean agertzen da jada. Jatorrizko eraikuntza Erdi Aroko bi dorre defentsibo ziren, XVII. mendean korridore batez elkartuak pazo bat osatzeko: fatxada nagusiak erdiko gorputz bat du, muturretan dorre bana duela, eta atzealdean L forma hartzen du geroagoko zabalkuntza baten ondorioz. Armategi-patio izenez ezagutzen den barne-patio bat gordetzen du. 1930ean Lestrobeko Ituna izenez ezagutzen den bilera politikoa hartu zuen. Laurogeita hamarreko hamarkadan jendegabetuta eta hondamendian ia, XX. mendearen amaieran zaharberritu zuten eta gaur egun landa-turismoko etxea da, 1994tik Bien de Interés Cultural (Espainiako ondare-babes maila gorena) izendatua.
Monumentua
Bouza Abadíneko petroglifoa Brontze Aroko harkaitz-estazio bat da, Padronelo eta Carboeiro mendien arteko magaletan kokatua, Imo herrixkatik 200 metrora, Dodro udalerrian. Xuntak GA15033008 kodearekin katalogatua dago eta sei harkaitzetan grabatuak biltzen ditu, K.a. 1800 eta 600 artekoak, zirkulu kontzentrikoak, gurutzeak, koskak eta figura zoomorfo oso eskematizatuak dituela. 2011ko otsailean boluntario talde batek, arkeologo baten gainbegiratupean, multzoa garbitu eta egokitu zuen, eta lanetan zehar oraindik inbentarioan ez zeuden hiru grabatu berri agerian gelditu ziren. Udalerrian katalogatutako petroglifo askoren artean ezagunena da.
Natura
Burdin Aroko herrixka gotortua, behe Ulla menderatzen duten lurren gainean, Dodron katalogatutako bost gaztelu-esparruetako bat, Lestrobe, Traxeito, Castro eta Monte Siánekoekin batera. Bexo herrixkan altxatzen da, San Xoán de Laíño parrokian, eta eremuko herrixka zabalenetako bat da, nahiz eta bere katalogazio ofizialak ez dituen jasotzen benetako dimentsioak; goieneko partetik Arousako itsasadarraren eta behe Ullaren ikuspegi zabala menderatzen da. Ia ez da harri-hondakinik zutik gelditzen, belaunaldiz belaunaldi bere harrobia bahitu baitzuten Bexo, Teaio, Burés eta A Vacarizan etxeak altxatzeko, nahiz eta oraindik ere harginen lanaren aztarnak antzematen diren. 2016tik udalerria aztarnategiaren azterketan eta balioztatzean lanean ari da.
Natura
Ullaren ertzean kokatutako hezegunea, zeinak, Lestrobeko veigekin batera, 1.633 hektarea batzen baititu eta Galiziako espazio heze handiena osatzen baitu; kontserbazio bereziko eremu izendatua, bere ihitoiek eta belardi urgarriek hirurogei hegazti-espezie baino gehiago hartzen dituzte.
Natura
Ullaren ertzeko lautada urgaineztagarria, Laíñoko brañak luzatzen dituena; haren belardi urpetuek eta drainatze-kanalek nekazaritza-paisaia berezia osatzen dute Natura Sareko babestutako espazio beraren barruan.
Bitxikeria
Pazo zaharra hondakin bihurtu zen eta bere dorre barrokoa desmuntatu eta Meirásko pazora eraman zuten, Sadan, Galiziako landa-eremuak XX. mendean zehar jasan zituen harri jauntxo-lekualdaketa askoren artean. Vigo herrixkan kokatua, Dodro udalerrian, uste da Marcos Fandiñok eraikiarazi zuela XVI. mendearen hasieran, eta geroago estilo barroko konpostelarrera eraldatu zuten XVII eta XVIII. mendeetan. Bendañako markesen jabetza izan zen, titulua Piñeiro e Ulloa familiara igaro zena, eta San Xoseri eskainitako kapera bat eta hainbat leinu galiziarren armarriak zituen ezkutu bat gordetzen zituen. Gaur egun jabetza partikularra da, Trantsizioan saldua, eta bere garai bateko distiratik kapera eta gela txiki batzuk baino ez dira gordetzen.
Bitxikeria
Lestrobeko Ituna 1930eko martxoaren 26an Dodroko Lestrobeko Hermida Pazoan egindako bilera klandestinoa izan zen, non buruzagi errepublikar galiziarrek —haien artean Xerardo Abad Conde eta Santiago Casares Quiroga— Federación Republicana Gallega eratzea adostu zuten, Galiziarentzat erregimen errepublikar demokratikoa ezartzeko eta autonomiaren alde borrokatzeko helburuarekin. Hitzordura, ORGA, Radical, Radical-Socialista eta Republicano Federal alderdietako berrogeita hamar batzarkide baino gehiagorekin, salatua izan zen aurretiazko topaketa baten porrotaren ondoren iritsi ziren; pazoaren jabeak, José Vázquez Batallak, bere etxea eskaini zuen eta dorretik zaindu zuen, Barbanzako mendietara ihes egin behar izanez gero. Federazio berriak Casares Quiroga bidali zuen ordezkari gisa Donostiako Itunera.
Natura
Concelloaren hegoaldeko muturrean Ulla ibaia Arousako itsasadarrera zabaltzen da jada, mareak ibilgua gora egiten duen eta lohiek itsaski-bankuak eta lertxun eta ahate ugariren presentzia sostengatzen dituzten tarte batean.
Bitxikeria
Concelloak berrehun hórreo baino gehiago inbentariatzen ditu, Imo lekuan kontzentrazio aparta duela. Ulla ibaiko brañetara begira dauden hegaletako lerrokadurak Galiziako multzo trinkoenetako bat osatzen du.
Bitxikeria
Ozta-ozta hogeita hamasei kilometro koadroko udalerri batean granitoan landutako hemezortzi eguzki-erloju katalogatu dira, etxeen fatxadetan, hórreoetan eta parrokia-hormetan barreiatuta.
Bitxikeria
Udal-inbentarioak hogeita hamar bat cruceiro jasotzen ditu, gehienak XVIII. eta XX. mendeen artean altxatuak. Parrokiako bidegurutzeak, atarteak eta bideak markatzen dituzte debozio-harriz oso beteta dagoen lurralde batean.
Natura
Burdin Aroko bost herrixka gotortu daude dokumentatuta concelloan, Neolitoko mámoei eta Brontze Aroko petroglifoei gehituta: historiaurreko sekuentzia oso osatua lur gutxitan.
Jarduera
Ruta do Mar de Arousa e Ulla, edo Ruta Marítima Xacobea, itsasoz Santiago apostoluaren gorputz buztandua Galiziara iritsi zeneko oroitzapena da, Jerusalemen Herodes Agripa I.aren aginduz jasandako martirioaren ondoren, 44. urtean. Erdi Aroko testuetan jasotako kondairaren arabera, ikasleek gorputza Mediterraneotik eta penintsulako kosta atlantikotik eraman zuten Iria Flaviaraino harrizko txalupa batean, eta Padrónen lotu zuten itsasaldia amaitu ondoren. Urteroko oroitzapena, Fundación Ruta Xacobea do Mar de Arousa e Ulla erakundeak sustatua, Arousako itsasadarra eta Ulla ibaia igotzen ditu eta uztailaren amaieran edo abuztuaren hasieran ospatzen da; osatzen duenak ez du Compostela jasotzen, Traslatio Xacobea Diploma baizik.
Mugarri historikoa
1930eko martxoaren 26an Lestrobeko Pazo da Hermidan egindako bilera klandestinoa, Dodroko udalerrian, non berrogeita hamar bat errepublikano galiziarrek Federación Republicana Galega eratzea adostu zuten. ORGAko, Partido Radical, Partido Radical Socialista eta Partido Republicano Federaleko buruzagiek parte hartu zuten, besteak beste Santiago Casares Quiroga eta Xerardo Abad Condek; pazoaren jabeak, José Vázquez Batallak, bere etxea eskaini zuen Roxosen egindako lehen bilera saiakera, ospatu aurretik salatua izan zenaren, porrotaren ondoren. Federazio berriak Casares Quiroga bidali zuen ordezkari gisa Donostiako itunera, eta apirilaren hasieran manifestu bat argitaratu zen, akordioak eta bertaratutakoen sinadurak jasoz.
Mugarri historikoa
Lestrobeko etxean jaio ziren Ovidio eta Gala, Rosalía de Castroren eta Manuel Murguíaren seme-alabak. Idazleak denboraldi luzeak eman zituen han 1868an bere ama hil ondoren, eta bere obraren zati bat finkan idatzi zuen.