Herria
Les Useres l'Alcalatén eskualdeko udalerria da, serra de la Creu mendilerroko barranka eta mendien artean, biztanleria masietan sakabanatuta duela. Jatorri ibertarra du, Vila Vellan aurkitutako tresnek eta zeramikak frogatzen dutenez; Vila Vella hori Bien de Interés Cultural (Espainiako ondare-babes maila gorena) izendatuta dago. Menderakuntza musulmanaren garaian burdinaren ustiapena eta ureztatzea hasi ziren, harik eta Ximeno II d'Urreak kristautasunerako konkistatu zuen arte eta Jaime I.ak Alcalaténgo jauralgoa eman zuen arte, 1233an. 1839an, gerra karlisten garaian, O'Donnell jeneralak hemen garaitu zuen Ramón Cabrera komandantea, Maestrazgoko Tigrea. Bere parrokia-elizak, Transfigurazioari eskainia, lehen harria jarri zuen 1613ko azaroaren 9an, gazteluaren hondakinen gainean. Ekonomia mahastian, olibondoan, algarrobondoan eta zerealean oinarritzen da.
Monumentua
Les Useresko eliza parrokiala, Jaunaren Transfigurazioari eskainia, oinplano gotiko valentziarrekoa absido poligonalarekin, zeinaren lehen harria 1613ko azaroaren 9an jarri zen herriko gaztelu-aurrien gainean.
Jarduera
Les Useresek bere zaindari-festak ospatzen ditu abuztuko lehen astean, San Antonio Abat urtarrilaren 17an eta Useresko Erromesen mendeko erromeria Sant Joan de Penyagolosa santutegira, apirileko azken ostiralean, gain.
Natura
1998an izendatutako Sierra de Espadán Parke Naturalak —Comunitat Valenciana-ko bigarren zabalena, 31.180 hektarearekin— Les Useres udalerriraino heltzen da, non GR-33 Ibilbide Luzeko bidezidorrak herria erreferentzia-puntu bihurtzen baitu Castellón eta Sant Joan de Penyagolosa santutegiaren arteko bidean. Mendikateak, Rápita (1106 m) bezalako 1000 metrotik gorako gailurrekin, iturburuengatik, amildegi itzaltsuengatik eta artelatz-eremuengatik nabarmentzen da.
Jarduera
Els Pelegrins de les Useres erromesaldia da, Les Useres eta Sant Joan de Penyagolosa santutegiaren artean 25 kilometro inguru egiten dituena. XIV. mendeko tradizioa da, apirileko azken ostiralean errepikatzen dena: erromesek, herriko hamahiru gizonez osatutako konpainia batek, ura, uzta eskatzen dute eta izurritearen aurka, eta isiltasunean egiten dute bidea, Erdi Aroko antzinako konposizioen kantuak baino ez du eteten. Ibilbideak, 1000 metro baino gehiagoko desnibel metatua duenak, Les Useres, Llucena, Xodos eta Vistabella del Maestrat udalerriak zeharkatzen ditu, ermitak, baserriak, gazteluak eta iturriak artean, eta bi egunetan burutzen da: igoera, Sant Miquel de les Torrocellesen meza-geldialdiarekin, eta jaitsiera hurrengo egunean. Bidea Natura Monumentu izendatuta dago 2007tik.
Monumentua
Les Useresko parrokia eliza, Jaunaren Itxuraldatzeari eskainia, XVII. mende hasierako estilo errenazentistako tenplua da, gaur egun desagertutako antzinako gaztelu baten hondakinen gainean eraikia, Esteve Ganaut obra-maisuaren lana. Bere ganga-gainetan elementu gotikoak gordetzen dira oraindik, aurreko eraikuntza-fase baten oinordekotza.
Monumentua
Les Useresko nukleoko plaza batean dagoen baseliza, Bien de Relevancia Local (tokiko mailako ondare-babes figura) gisa katalogatua. XVII. mendean eraiki zuen Pablo Fabrok, eragin italiar argikoa, harlanduzko hormekin, dobelaz inguratutako erdi-puntuko atarte batekin, atearen gainean ojo bat eta alboetan sareta-leihoak; kanpandorretxo bakarreko espadaina batekin errematatzen da, Kristoren irudiarekin. Kristoren Agonia irudia gordetzen du, Les Useresko zaindaria 1864tik, eta haren omenez abuztuko lehen bi asteetan jaiak ospatzen dira, ekitaldi erlijiosoekin eta kaleko zezenketekin.
Bitxikeria
L'Alcalatén eskualdeko altitude handiko basoak, bereziki Les Useresen inguruan, boilurra lantzeko eta biltzeko eremua dira.
Natura
GR-33 Ibilbide Handiaren tartea Les Useres eta Xodos artean, L'Alcalatén eskualdeko natura-turismoa errazten duena.
Monumentua
Les Useresko Vila Vella, udalerri castelloneraren hiri-gune zaharrean, Bien de Interés Cultural izendatutako gunea da (Espainiako ondare-babes maila gorena), non biztanle-nukleoaren jatorri iberiarra baieztatzen duten tresnak eta zeramikak aurkitu diren. Kokaleku berean gaztelu bat altxatzen zen antzina, eta haren hondarren gainean eraiki zen ondoren Transfiguración eliza, gaur egun antzinako kokaleku gotortuaren lekua seinalatzen duena.
Monumentua
Baseliza, plaza de Loreto delakoan kokatua, Les Useresko hiri-gune barruan bertan, l'Alcalatén eskualdean (Castelló), udalerriko baseliza historikoetako bat, Kristori, San Antonio eta Santa Waldescari eskainitakoekin batera. Jatorrizko eraikina XVII. mendekoa da, baina ez da kontserbatzen: gaur egungo eraikinak ordezkatu zuen, estilo neoklasikokoa. Etxebizitzei atxikitako kapera txikia da, fatxada errektangeluarra duena, erdi puntuko arku zabaleko atea eta kanpai bakarreko adreiluzko horma-dorretxoa errematuta, burdina forjatuzko gurutzea eta piñu-apaingarriak dituena. Barrualdean, terrazozko zorua eta margotutako zokaloak dituena, aldareak Mare de Déu de Loreto irudia hartzen du. Bien Inmueble de Relevancia Local gisa katalogatuta dago (Valentziako Erkidegoko tokiko babes-maila duen ondare-figura).
Monumentua
Santa Waldesca, edo Ubaldesca, baseliza izen bereko kalean dago, Les Useresko gunean, eraikin modernoen artean, eta Bien de Relevancia Local gisa katalogatuta dago (Valentziako Erkidegoko tokiko babes-maila duen ondare-figura). XVII. mendean eraiki zen eta hainbat aldiz zaharberritu da; jatorri italiarreko santa honi eskainitako baseliza bakarra da lurralde valentziarrean, San Mateo ondoko beste XV. mendeko bat desagertu baita. Uste da abokazioa Useresera iritsi zela Maestrazgoko artile-merkataritzaren bidez Toscanarekin Erdi Aroan, santaren erlikia batekin batera, baseliza eragin zuena; bere kofradia 1789an sortu zen. Eraikin zuriztatu eta sinplea da, 1750ean urtutako kanpai bakarreko horma-dorretxoarekin, eta santaren bizitzari buruzko 1934ko pinturak gordetzen ditu. Bere jaia maiatzaren 28an ospatzen da.
Monumentua
Les Useresko Transfigurazioaren eliza, XVII. mendeko tenplu errenazentista, ganga gotikoko elementuekin, antzinako gaztelu baten hondarren gainean altxatzen da; inskripzio batek jasotzen du lehen harria 1613ko azaroaren 9an jarri zela, Esteve Ganaut maisuaren zuzendaritzapean. XV. mendean arkitektura gotiko valentziarrak erabilitako ereduei jarraitzen die: oinplano angeluzuzena, abside poligonala eta alboko kaperak kontraforteen artean. Fatxadak, harlanduzkoa, bi gorputzeko portada du zutabeekin eta hobiekin, San Migel, San Joan Bataiatzaile, San Bizente Martiri eta San Bizente Ferrerren eskulturekin, San Pedroren bustoa gainean duela. Goiko gorputzak, pilastra jonikoekin eta frontoi zatituarekin, Transfigurazioaren erliebea markatzen du, tenpluaren titularra baita.
Monumentua
Sant Antoni baseliza 1622ko eraikuntza herrikoia da, Les Useresen kokatua, l'Alcalatén eskualdean (Castelló). Herritarrek gehien maite duten baseliza da, eta barruan Kristoren irudia gordetzen du, horrek ematen baitio bere izaera debozionala.
Bitxikeria
Els Pelegrins de les Useres XIV. mendeko tradizio erlijiosoa da, apirileko azken ostiral orotan Les Useresen ospatzen dena, 25 kilometro inguruko erromesaldi batean datzana, izen bereko mendian dagoen Sant Joan de Penyagolosa santutegiraino. Herriko hamahiru gizonek osatzen dute konboia, isilik ibiltzen direnak, erdi aroko konposizio zaharren kantuak baino eten gabe, ura, uzta eta izurritearen aurka erregutuz. Les Useres, Llucena, Xodos eta Vistabella del Maestrat udalerriak zeharkatzen dituen bideak bi eguneko ibilbidea du: igoera, Sant Miquel de les Torrocellesen geldialdiarekin, eta jaitsiera hurrengo egunean. 2007an Monumento Natural izendatu zuten (Espainiako natura-babeserako figura), bere balio ekologikoagatik, eta GR-33 ibilbide luzeko bidearen zati da.
Mugarri historikoa
1839ko uztailaren 18an, gerra karlisten garaian, Leopoldo O'Donnell jeneralak Ramón Cabrera karlistaren tropak garaitu zituen Les Useresen (Castellón). Garaipen horri esker, O'Donnellek Lucenako konde titulua lortu zuen, eta izen horrekin sartu zen garai hartako Espainiako historia militarrean. Gertaera hori oraindik ere herriko gertaerarik gogoratuenetako bat da, XIX. mendeko gatazka karlistan zehar.
Natura
Les Usereseko aisialdi-iturria, mahaiguneekin eta urte osoan emari oparoko iturburuarekin, mugarteko iturri ugarien artean bisitatuenetako bat; sare horretan agertzen dira baita Font de la Ponsa, Font de les Murtes, La Presola eta La Font Jordana ere.
Bitxikeria
Les Usereseko biztanle-gune txikiak, lurraldean barreiatutako masien batuketatik sortuak, eskualdeko biztanleria sakabanatu tradizionalaren lekuko.
Mugarri historikoa
Jaime I.ak 1233an eman zizkion Ximén d'Urrea noble aragoiarrari Alcalaténgo gaztelua eta lurraldea konkista-kanpainaren sari gisa; hala sortu zen ia sei mendez eskualdea antolatuko zuen jaurerria.
Gastronomia
Antxume-haragi zatituaren gisatua, astiro egosia baratxuriarekin, ereinotzarekin eta ardoarekin, herriaren plater enblematikoa, jai-bazkarietarako eta erromerietarako harakindegian eskatzen dena.
Jarduera
Uztailero herriak azoka bat eskaintzen die mugarteko mahatsarekin egindako ardoei, mahastia almendrondoarekin eta olibondoarekin lehorreko terrazetan bizi den eskualde batean; orelletes bezalako gozoekin laguntzen da.