Herria
Verdú Lleida probintziako Urgell eskualdeko herri bat da, zeramika beltzagatik eta bere gaztelu erromaniko-gotikoagatik eta Erdi Aroko harresiengatik ezaguna. Gaztelua 1081etik dago dokumentatua; 1164an Berenguera de Bellpuig moja izenekoarengana igaro zen, honek 1184an biztanle-gutuna eman baitzuen, eta 1227an Poblet monasterioari saldu zitzaion. Santa Maria parroki elizak, erromanikotik gotikorako trantsizioan, Isaaken sakrifizioaren eszena duen atari bat eta 1626ko Purisimaren altare barroko bat kontserbatzen ditu, Agustí Pujol eskultorearen lana. Zeramikagintza, sillons deituriko zeramika beltzezko botijoetara zuzendua, XIII. mendetik dago dokumentatua. Verdún jaio zen Pedro Claver jesuita. 876 biztanle ditu (INE 2025).
Monumentua
Verdú gaztelua, 1080 inguruan eraikia eta haren inguruan herria hazi zena, XI. mendeko gotorlekua da, 1081ean aipatu zutena lehen aldiz. 1164an Berenguela de Cerverak bere biztanleei gotorlekuaren inguruan hirigunea altxatzeko pribilegioa eman zien, eta 1227an Poblet monasteriora igaro zen, Guillem III.a Cerverakoak gurutzada bat ordaintzeko bahitu ziolako. Pobleteko Baroniak jabe izaten jarraitu zuen 1835eko Mendizabalen desamortizazioa arte, eta antzinako gotorlekua egoitza-jauregi bihurtu zuen, sotoa edo Behe Aretoa, Erdi Aretoa eta Areto Nobea edo Copons Abatearen Aretoa zituela, XIV. mendekoak. Elementu erromanikoak, gotikoak eta errenazentistak kontserbatzen ditu, eta hurrenez hurreneko faseetan zaharberritu dute Udalak eraikinaren zati bat 1988an erosi zuenetik.
Monumentua
Verdúko harresia, bien cultural de interés nacional izendatua (Kataluniako ondare-babes maila gorena), herria gobernatzen zuen gaztelutik gertu altxatu zuten, Segarrako goi-lautadaren kontraindarretan. 1184an eraiki zuten, herria muinora eramatera behartu zuen uholde baten ondoren, eta lau atari zituen, egunsentian irekitzen eta ilunabarrean ixten zirenak. Hurrenez hurreneko harresi-inguruetan zabaltzen joan zen, XVI. mendean altxatutako hirugarren batera arte, azoken oparotasunak herria zabaltzera behartu zuenean. 1484an Pobleteko abadeak merkatu eta azoken zergen erdia gaztelu-lanetara bideratu zuen, epaimahaikideek harresia “itxuragabea eta hondamendian” zegoela deskribatzen zuten bitartean eta konpontzeko funtsak eskatzen zituzten. Gaur egun herriko etxeetan integratutako zati ikusgarriak kontserbatzen dira.
Jarduera
Verdúko buztin beltzari eskainitako azoka, XV. mendetik dokumentatutako buztingintza-tradizioa; 2014 arte Festa del Silló i Fira de la Ceràmica izenez ospatzen zen ekaineko lehen asteburuan, eta gaur egun herriak hiru buztingintza-labe ditu martxan.
Bitxikeria
Verdún (Urgell, Lleida) landutako buztingintza-teknika tradizionala, herrian XIII. mendeaz geroztik dokumentatua eta batez ere buztin beltzezko botiloei eskainia, eskualdean “sillons” izenez ezagunak. Buztinaren ilundura —jatorriz gorrixka— erreketan gertatzen da, labea karbonoz eta hidrogenoz aberasten denean oxigenorik gabe, eta horrek pieza beltzarazten duen erreakzio kimikoa eragiten du; ondoren leunduta edo distiratuta, tonu beltz gutxi-asko distiratsuak hartzen ditu. Kolore-aldaketaz gain, aldaketa kimiko horiek buztinari harriarekiko hurbilagoko sendotasuna eta gogortasuna ematen diote, iraupena handituz. Teknika primitiboa da, Asian, Europan, Amerikan eta Afrikan presente dagoena, K.a. 1000. urtea baino lehenagoko piezekin.
Jarduera
Verdúko herriko jai nagusia herriaren azoka-tradizioarekin bat dator: 1378an Pedro III.a Zeremoniatsuak San Markosen egunean, apirilaren 25ean, azoka ospatzeko pribilegioa eman zion, eta hura Printzerriko abelazoka garrantzitsuenetako bat izan zen 1975 arte. Verdú, gainera, esklaboen apostolu izan zen San Pedro Claverren jaioterria da, 1580an jaioa.
Mugarri historikoa
Pere Claver Verdún jaio zen 1580an, Jesusen Lagundian sartu zen eta 1616an apaiz ordenatu zuten Cartagena de Indiasen, non bere bizitza lehorreratutako esklabo afrikarrak artatzeari eskaini baitzion. 1654an hil zen eta 1888an kanonizatu zuten.
Mugarri historikoa
Guillem de Cerverak villa Pobleteko monasterioari hipotekatu zion Lur Santura joatea finantzatzeko, eta 1227tik zenobioak jaurerria baliatu zuen Verdúren gainean. Mendekotasunak sei mende inguru iraun zuen, 1835eko desamortizazioraino.
Jarduera
1378an Pere III.a Zeremoniatsuak San Markosetan, apirilaren 25ean, azoka egiteko pribilegioa eman zion Verdúri. Villako abereen azokak Printzerriko handienen artean egon ziren eta 1975era arte mantendu ziren, bere hiri-trazadura markatuz.
Gastronomia
Eskualdearen hegoaldeak, Riu Corben goi-ibilbidean, Costers del Segre jatorri-deiturako mahastizaintza-azpieskualdeetako bat osatzen du. Verdúk ardo beltzak eta zuriak egiten dituzten upeltegiak mantentzen ditu, eta bere ardoak Catalunya eta Cava deituretan ere agertzen dira.