Herria
Guissona Segarrako herri bat da, Lleidan, izen bereko lautadaren erdian, Cerveraren iparraldean, eta hiriburuaren ondoren eskualdeko udalerri jendetsuena da, 7.774 biztanlerekin (INE 2025). Bere jatorria Iesso hiri iberikoan dago, erromatarrek konkistatua eta udalerri harresitu bihurtua, eta bertan aurkitu dira aztarnak, tartean bainu termalak; agian apezpiku-egoitza izan zen, musulmanen inbasioaren ondoren Seu d'Urgellera pasatu aurretik. 1020an birkonkistatua, Urgelleko apezpikuen mende geratu zen, hauek monasterio agustindar bat sortu baitzuten bertan, geroago kolegiata bihurtua. Erdi Aroko harresia, plaza Nagusi arkupeduna, Santa Maria eliza eta arkeologia eta numismatika museo bat kontserbatzen ditu. Bere ekonomia nekazaritzan, abeltzaintzan eta kooperatiba nekazari-abeltzain batean oinarritzen da.
Monumentua
Fluviàko jauregia, Obra de Fluvià izenez ere ezaguna, eraikin gotiko-errenazentista bat da, Guissonatik kilometro batera, Massoterserako errepidearen ondoan, Fluvià despopulatuaren antzinako terminoan. Bien Cultural de Interés Nacional (Kataluniako ondare-babes maila gorena) izendatua, amaitu gabe geratu zen XVI. mendearen hasieran. Guissonako Unibertsitatearena zen 1383tik, eta Urgelleko apezpikutzarengana pasatu zen; 1505ean Pere de Cardona apezpikuak jaurerri-eskubideak erosi zituen, eta 1514ra arte, Urgelleko apezpikuentzako egoitza bat ekin zuen, antzinako gaztelua ordeztuz. Patio batek zentratutako planta karratukoa da, Done Jurgiri, Done Luziari eta Done Blasi eskainitako eliza batekin, eta motibo landare eta zoomorfoz apaindutako arkupe-leihoak dituen fatxada batekin, gotiko berantiarra eta errenazimendua uztartzen zituen apainketa batean, gaur egun hondatua.
Monumentua
Guissonako Plaza Nagusian kokatutako eliza, monje agustindarrek V. mendean eraikitako lehen eraikin baten gainean altxatua; nagusitasun musulmanaren ondoren X. mendean berreraiki zuten, eta 1072an Ermengol IV kondeak hasitako hirugarren eliza bat 1099an sagaratu zen. 1255ean sekularizatu zuten eta berriro 1272an, eta kolegiata sekularra izan zen XV. mendearen amaieratik XIX.aren erdialdera arte. 1769an Roserreko kaperaren ganga erori zen, non Sakramentu Santua gordetzen zen, eta horrek Klaustroko kaperara eramatera behartu zuen; egungo tenplua, neoklasikoa eta fatxada barrokokoa, 1776an hasi ziren eraikitzen eta 1800ean sagaratu zuten, Feliu Borràsen obra. 1688ko kanpandorrea kontserbatzen du, planta lauangeluarrekoa eta hiru gorputzekoa. Gerra Zibilak organoa eta erretaulak suntsitu zizkion.
Monumentua
Guissonako harresi-eremura sartzeko zeuden hiru atarietatik kontserbatzen den bakarra, zeinen jatorriak Iesso hiri erromatarrera arte iristen baitira, VIII. mendearen hasieran musulmanek okupatua eta XI.aren hasieran kristauek konkistatua, ordutik Urgelleko apezpikuen menpe. Cal Torres etxean integratua, Àngeleko Ataria arku zorrotz bat, saetera duen balkoi bat eta lau arku zorrotzeko galeria bat erakusten ditu; beste aldetik, erdi-puntuko arkupe bat, zutik dagoen aingeru baten irudia, ezpata eta errege-koroa eskuetan dituela, almenaz errematatua duen fornikula batekin. Torres familiak mendeetan zehar kontserbatu du, eta bere aurrean traginariek babesa eskatzen zuten. Harresitik bi zati baino ez dira gelditzen ataritik hurbil. Bien Cultural de Interés Nacional (Kataluniako ondare-babes maila gorena).
Monumentua
Rubiolgo gaztelua, Bien Cultural de Interés Nacional (Kataluniako ondare-babes maila gorena) izendatua, ia forma zirkularreko goragune txiki batean altxatzen da, laborantza-eremu baten erdian, Guissonako terminoak Massoteresekin duen mugatik gertu, Segarran. Handik 15 bider 5 metroko dorre laukizuzen txiki baten hondarrak baino ez dira gelditzen, geletxo bakarrekoa, herriko harri eskuairatuz eta mortairuz eginda. Lehen aldiz Seu d'Urgelleko Santa Maria elizaren kontsekrazio-aktan dokumentatzen da, 1040an, eta berriro aipatzen da XI. mendeko beste dokumentu batzuetan; 1550 inguruan bere jaurerria Guissonako unibertsitatearen beraren eskuetara pasatua zen, hau da, udalerriarenera.
Jarduera
Guissonako jai nagusia (Segarra, Lleida), Iesso aztarnategi erromatarra kokatzen den herria. Irailean ospatzen da, eta bere ekitaldien artean Trobada de Gegants dago, non herriko erraldoiak, Roc eta Plàcida, erakusten diren.
Bitxikeria
K.a. 100. urte inguruan sortutako hiri erromatar zaharra; harresiak, ateak, domus-ak, estolderia eta jatorrizko kaleak kontserbatzen dira Guissonako parke arkeologikoan.
Mugarri historikoa
Mende askotako muga ezegonkorraren ondoren, Urgellgo Ermengol IV.a kondeak Guissona berreskuratu zuen 1072an eta Santa Maria eliza erromanikoaren eraikuntza bultzatu zuen. Villa Urgellgo apezpikuaren jaurerripean geratu zen.
Gastronomia
Guissonan XX. mende erdialdean sortutako nekazaritza-abeltzaintza kooperatiba Estatuko talde haragidun handienetako bat bihurtu da, hiltegi, hestebete-lantegi eta denda-sare propioarekin. 2013an Corporación Alimentaria Guissona sozietatea eratu zen bere sozietate nagusi gisa, elikagai-sektoreko kapital kataluniar taldearik garrantzitsuena, 4.500 bat nekazari eta abeltzain hornitzaile biltzen dituena, baita Guissonako Caixa Rural eta hari lotutako hainbat fundazio ere. 2022an FPCAT saria jaso zuen. Herriaren demografia eraldatu du.