Herria
Artesa de Segre Lleidako probintziako Noguera eskualdeko herri bat da, 3.559 biztanlerekin (INE 2025) eta barruti zabal batekin, hainbat antzinako udalerri eta herrigune, Alentorn, Montmagastre, Vernet, Tudela del Segre eta beste batzuk, 1857 eta 1975 artean elkarren segidan bereganatuz osatua, eta horrek azaltzen du kontserbatzen dituen gaztelu termenat kopuru izugarria eta herrigune bakoitzak oraindik bereizita ospatzen dituen tokiko jaien aniztasuna. Bere barrutian Antonako arte rupestre multzoa dago, 1976an aurkitua, duela 6.500 urte inguruko kolore gorriko margolan eskematikoekin, Alòs de Balaguer-koen edo el Cogul-ekoen mota berekoak, Unescok 1998an Gizateriaren Ondare izendatuak. Montsec Azokaren egoitza ere bada.
Monumentua
Jatorri musulmaneko gaztelua, gaur egun herriak «el Castellot» izenez ezagutzen duena, Turó de Sant Jordi gailurrean aztarnak baino gordetzen ez dituena; hiru dorre zituen, gaur egungo udal-armarriaren iturri direnak. 1018 eta 1026 artean Ramon Berenguer I kondeak Ermengol II Urgellgoari eman zion.
Monumentua
Artesa de Segreko La Granja XVI. mendeko eraikin platereskoa da, 1548an Montserrateko monjeek altxatua, hirixka 1510etik menperatzen baitzuten; abadeak bisitetan egoitza gisa eta zerga-bilketaren egoitza gisa erabiltzen zuten, eta Casa Nova izenaz ezaguna zen. Planta laukizuzeneko eraikin bakartua da, sarrerako patio eta erdiko patio bat dituena; jatorrizko fabrikatik fatxada nagusiko dobela-ateburu handia eta gaur egun desagertutako hiru balkoi plateresko gordetzen ditu, horietatik hormako arrastoak baino ez direla geratzen. 1835eko desamortizazioaren ondoren esku pribatuetara pasatu zen, eta 1902an Maluquer familiak erosi zuen; familia hori bertan bizi izan zen, 1949an interes nazionaleko ondasun izendatua izan arren, 1960an berritze baterako saldu zuen arte; ordutik alokairuko etxebizitza bihurtuta dago.
Monumentua
Vall d'Ariet gaztelua izen bereko herri hustuan altxatzen da, Artesa de Segre udalerriaren iparraldean, Sant Mamet mendilerroaren ekialdeko isurialdean. Meià familiarena izan zen. Vall d'Ariet udalerri independentea izan zen XIX. mendearen erdialdera arte, orduan Baldomarrera erantsi baitzen, azken hori 1926an Artesa de Segrera erantsia. Gaztelutik gertu Sant Bartomeu eliza erromanikoa ere gordetzen da.
Monumentua
Comiolseko gaztelua, Artesa de Segre udalerrian (Noguera), bien cultural de interés nacional izendatua dago (ondare-babes maila gorena). Herria, bere terminoa eta coll de Comiols mendatea kontrolatzeko altxatu zen, eta Segre ibaiaren lautadako gazteluekin lotzeko, Montmagastrekoarekin hasita. Gotorlekutik dorre nagusiaren behe-maila gordetzen da, planta zirkularrekoa, 5-6 metroko altuerakoa, barruko 4,2 metroko diametroa eta 1,6 metroko lodiera duten hormak dituena, zirkuluetan antolatutako lauzazko kupula batez estalia. Hormek harlandu txikiak eta zertxobait handiagoak konbinatzen dituzte, ondo lerrokatuak eta kareorearekin lotuak; maila nagusian bi arrisu ireki ziren. XI. mendera arte, dorreak gaur egungoa baino bi edo hiru aldiz altuera handiagoa izango zuen.
Monumentua
Montmagastreko Sant Miquel gaztelu eta elizak osatzen duten multzoa da, Artesa de Segre udalerrian, 1003tik dokumentatua eta 1015-1016 inguruan konkistatua Berrokupazioan zehar. Zeregin nabarmena izan zuen Urgelgo kondearriaren eraketan; Arnau Mir de Tostek 1071n legatu zuen, eta geroago Cabrera familiara igaro zen. Gaur egun hondakinak baino ez dira geratzen: zimenduak, aljibe bat eta Sant Miquel eliza, estilo erromanikokoa, kanpandorre liraina eta altuera nabarmeneko absidea dituena. Barruko hormetan Erdi Aroko grafitoak gordetzen dira, maila-eskularru bat, arrano bat, lantza bat eta koroa bat irudikatzen dituztenak. Multzoko hainbat puntutan erortzeko arriskua dago, nahiz eta kanpandorreak eta absideak zutik jarraitu.
Monumentua
Vilves gazteluaren hondakinak, izen bereko herrian, Artesa de Segre udalerrian, Segre ibaiaren ezkerraldean, Urgelgo ubidearen ondoan. Antzinako gaztelutik, gaur egun jabetza pribatu baten barruan dagoenetik, dorrea baino ez da gordetzen, ia lauki-formako plantakoa eta 10 bat metroko altuerakoa, XX. mendearen hasieran moztu ondoren, kaletik ikusgai. Ágerreko bizkondetzarena izan zen, Artesako gazteluaren mendeko gotorleku gisa; 1131n Guerau II Cabrerakoa bizkondeak semeari herentzian utzi zion, Comiols, Collfred eta Anyako gazteluekin batera. 1532an Montserrateko monasterioak Vilves eta Collfred erosi zituen, eta XIX. mendera arte eutsi zion horien jabetzari; Vilves udalerri independentea izan zen mende horren erdialdera arte, orduan Artesara erantsi baitzen.
Monumentua
Artesa de Segre udalerriko termenat gaztelua zen, Tudela de Segre herria koroatzen zuena, Senill ibaiaren ezkerreko isurialdean; egungo eraikina Erdi Aroko antzinako gotorlekuaren gainean altxatu zen, eredu barrokoa jarraituz, aurreko hormetako harlanduak berrerabiliz. Tudela 1092tik dokumentatua dago, eta gaztelua Ágerreko bizkondeena izan zen; XII. eta XIII. mendeetan zehar Cervelló familiaren eskuetatik pasatu zen, tartean Guerau Alemany de Cervelló, eta geroago Olmar jaunen eta Francesc Gilabert i d'Alentorn, Kataluniako Generalitateko diputatuaren eskuetatik. XIX. mendearen hasieran Barberàko markesarena zen. Gerra Zibilean zehar eskola militar eta indar errepublikarren kontrol-gune gisa aritu zen, eta garai horretako marrazkiak gordetzen dira haren barneko hormetan.
Monumentua
Artesa de Segre udalerriko gaztelua da, Puig de Grialón kokatua, Força goi-lautadaren muturreko muino txiki batean, eta bertatik Colldelrat herria eta Segre ibaiaren harana menperatzen dira; hondakinen ondoan Sant Miquel de Grialó eliza altxatzen da. Lehen aldiz 1039an dokumentatzen da, Artesako gaztelua salerosteko agirian, eta Montmagastreko gaztelearen terminoaren parte zen, honentzat bigarren mailako gotorleku gisa jardunez tropen mugimenduak abisatzeko. Dorre baten hondakinak gordetzen dira, planta karratukoa, bederatzi bat metroko altuerakoa, harlandu handi eskuadratuekin eraikia, baita harrian induskatutako bi aljibe ere; ezaugarriengatik XIII. edo XIV. mendekotzat datatu da gotorlekua.
Monumentua
Seróko gaztelua, gaur egun casal bihurtua, Seró herrian altxatzen da, Artesa de Segre udalerriaren barruan, Senill ibaiaren arroilatik gertu. XII. mendetik dokumentatuta dago: 1172an Ramon Bernat de Seróren testamentuan aipatzen da, honek gazteluaren erdia usufruktuan utzi baitzion alargunari eta, hau hiltzean, osotasuna semeari, Ponçi. Gazteluak leinu bati izena eman zion, Seró leinuari, Balagueren konkistan present egon zena 1091n, Ermengol IV.a Urgelgo kondearekin batera.
Monumentua
Collfred Artesa de Segre udalerriko (Noguera) biztanle-entitate bat da, Grialóko puig-aren oinean kokatua, Segre ibaiaren ezkerraldean, terminoaren ekialdeko muturrean; udalerri independentea izan zen XIX. mendearen erdialdera arte. Collfredeko gaztelua XIII. mendetik dokumentatuta dago eta Rubió jaurerriarena izan zen; haren ondoan Sant Martí parrokia eliza altxatzen da, estilo erromanikokoa eta nabe bakarrekoa.
Monumentua
Castelló de Meiàko gaztelua, bien cultural de interés nacional izendatua (ondare-babes maila gorena), Artesa de Segre udalerrian altxatzen da, Vilanova de Meiàko harana eta Vall d'Ariet harana bereizten dituen haitz baten gainean, bien arteko igarobidea kontrolatuz. Meià familiaren ondarea izan zen gutxienez 1080tik, eta herentziaren eta trukearen bidez Cervera-Meià familiara, Pere II Ayerbekoarengana eta azkenik koroarengana igaro zen 1312an; 1426an Alfontso IV.a erregeak saldu zuen, Vilanova de Meià eta Ariet zein la Fabregadako gazteluekin batera, Seu d'Urgelleko kabildoari, eta horren menpe egon zen XIX. mendera arte. Gotorlekutik, 30 bider 20 metro ingurukoa, harresiaren hondakinak gordetzen dira, batez ere Sant Martí eliza zegoen tokian, baita esplanadaren erdiko dorre zirkular batenak ere.
Jarduera
Sant Bartomeuko mendeurreneko azoka, Fira del Meló izenez ere ezaguna, abuztuko azken aurreko asteburuan ospatzen dena Artesa de Segren. Bere bigarren izena hartu zuen meloia denbora luzez izan zelako bere produktu nagusia, nahiz eta garrantzia galdu duen eskualdean fruitu horren laborantza jaitsi ahala. Gaur egun nekazaritza- eta abeltzaintza-produktuen erakusketak, ibilgailu-erakusketa eta bertako produktuen dastaketak biltzen ditu, herriko festa nagusi baten kirol-, musika- eta herri-kultura jarduerekin batera.
Jarduera
Udako lehiaketa, Artesa de Segren meloi-ekoizleak eta Montsec eta Segre erdialdeko inguruko upeltegiak biltzen dituena. Dastaketak, zuzeneko salmenta eta eskualdeko ureztatze-laborantzen inguruko jarduerak barne hartzen ditu.