Herria
Sant Cugat del Vallès Vallès Occidental eskualdeko hiri bat da, Bartzelona probintzian, Sant Cugateko monasterio benediktar handiaren inguruan hazi zena, Kataluniako garrantzitsuenetako bat. 97.983 biztanlerekin (INE 2025), eskualdeko hirugarren udalerri populatuena da eta probintziako zortzigarrena. IV. mendearen inguruan bazegoen tokian erromatar gotorleku bat, Castrum Octavianum, Via Augusta eta Terrassa eta Bartzelona lotzen zituen bidearen arteko gurutzea babesten zuena; tradizio kristauak hemen kokatzen du, 313. urtean, Afrikatik predikatzera etorritako Cugat-en martirioa. Monasterioa IX. mendean eraiki zen eta bultzada eman zion Erdi Aroko herriari, izaera landatarra mantendu zuena 1917an trenbidea iritsi arte, orduan udako etxeak altxatzen hasi zirenean.
Monumentua
Sant Cugat del Vallèsko monasterioa antzinako abadia benediktarra da, hiriari izena eta jatorria ematen diona, Castrum Octavianum izeneko erromatar gotorleku baten eta san Cugat martiriaren kultuari lotutako basilika paleokristau baten hondakinen gainean altxatua. Multzoak, interes nazionaleko ondasun kulturaltzat aitortuak, eliza, klaustroa eta beste dependentzia batzuk biltzen ditu, gaur Sant Cugat Museoan integratuak. Elizak, hiru nabe eta hiru absideko planta basilikala duenak, estilo erromanikoan hasi eta gotikoan amaitu zuen, XIII. mendeko zimborio batekin. Klaustro erromanikoak, XII. mendekoak, 144 kapitel biltzen ditu eta Arnau Cadell eskultoreak sinatutako inskripzio bat gordetzen du.
Monumentua
Can Vernet zubia XIV. mendean, seguru asko, Campanyako harriarekin eraikitako hiru kilometroko urtegi gotiko baten parte da, Can Vullpalleresko Monjos meatzeko ura Sant Cugat monasteriora eta hiriaren beheko aldera eramaten zuena. Can Cornellera errekaren gaineko hiru erdi puntuko arkuz osatua, ura losaz estalitako kanal batetik eramaten zuen abade-jauregiko zisterna batera, eta herriari zerbitzua eman zion 1922ra arte. 1835eko desamortizazioarekin udal jabetza bihurtu zen; 1979an interes nazionaleko ondasun kulturaltzat aitortua, 1998an zaharberritu zuten eta oinezkoentzako pasarela gisa birgaitu zuten. Herri-kondaira batek dio deabruak eraiki zuela gau bakar batean, hura zeharkatuko zuen lehen izakiaren arimaren truke.
Monumentua
Canals gaztelua Canals izeneko antzinako quadran altxatzen zen, Canalsroges izenez ere ezaguna, Valldoreixen mendebaldean, XIX. mendean Sant Cugat del Vallès udalerriari erantsia. Toponimoa 986. urtetik dago dokumentatua, lur-zati baten trukean, eta tokiko lurraren kolore gorrixkari egiten dio erreferentzia. XIII. mendean gaztelua, jadanik hondakin bihurtua, Cervelló familiatik Sant Cugat del Vallès monasteriora igaro zen, eta haren abadeek ordutik Canalsko baroi titulua eraman zuten. Terminoaren erdigunea desagerturiko Sant Martí de Bosquerons eliza zen. XIX. mendean, jurisdikzio-jaurerriak ezabatu ondoren, Canalsek bere udala izan zuen eta Sant Feliu de Llobregateko epaimahai-barrutikoa izan zen.
Natura
Sant Cugat erreka Collserola mendilerrotik jaisten diren hainbat errekasten batasunetik sortzen da, 300 eta 350 metro arteko altitudean, Sant Cugat del Vallès udalerrian, eta bere izen ofiziala Pollancreda parkearen parean hartzen du. 14 km inguruko ibilbidearekin, gero Cerdanyola del Vallès eta Montcada i Reixac udalerriak zeharkatzen ditu, eta han Ripoll ibaira isurtzen da, honek bere urak Besòsera isuri baino apur bat lehenago; bere arroa, 50 km² ingurukoa, isurialde mediterraneoarena da eta Galliners mendilerroko urak ere jasotzen ditu. Bere ibilguko ezein punturik ez dago Bartzelonatik 10 km baino gehiagora.
Jarduera
Sant Cugat-eko Festa Major-a ekainaren 29a inguruan ospatzen da, Sant Cugat herriguneko parrokiaren eta hiriaren ko-patroia den Sant Pere-ren jaieguna; gaita eta danbor-jotzaileen albadak, Sant Pere-ren prozesioa, "Paga-li, Joan" dantza eta erraldoien topaketa biltzen ditu.
Mugarri historikoa
1835eko desamortizazio-legeak komunitate benediktarra zenobioa uztera behartu zuen, eta ordutik parrokia, eskola eta Guardia Zibilaren kuartel gisa ere balio izan zuen. 1931n monumentu historiko deklaratu zuten eta haren zaharberritzea hasi zen.
Gastronomia
Mahastiak zerealak pixkanaka ordezkatu zituen XIX. mendean, filoxera 1887an iritsi zen arte. Upategi kooperatiboak, Cèsar Martinellen 1921eko obra arku parabolikoekin eta obra bistarekin, iragan ardogile hura gogorarazten du hirigune betean.