Herria
Santa Maria d'Oló Moianèsko eskualdeko udalerri bat da, Bartzelonako probintzian, 1.099 biztanlerekin (INE 2025), hiriburuaz gain la Frau, Pla de Gassetes, Raval de Santa Eulàlia, Raval de la Rovirola, Sant Feliuet de Terrassola, Sant Joan d'Oló eta Sant Vicenç de Vilarrasan entitateek osatua. Oloko gaztelua 1369an l'Estany monasterioaren mende geratu zen; 1395eko abuztuaren 15ean Oloko gizonek monasterioa erasotu eta erre zuten, jaurerriaren berreskurapenaren gaineko auzi baten ondorioz. Oloko gaztelutik dorre baten zatia eta arantza-forma duen harlangaitzezko hormak kontserbatzen dira; Aguilóko gaztelua lehenaren mendeko gisa jarduten zuen.
Monumentua
Olóko gaztelua Santa Maria d'Olóko (Moianès, Bartzelona) herri zaharraren goialdean kokatutako ertaroko gotorleku bat da, gaur egun herriguneak hedatzen duen tokitik hegoaldeko muturrean. Santa Maria d'Olóko eta Estanyko mugarte osoaren defentsa izan zuen bere gain. Oló izena 889. urteaz geroztik dago dokumentatuta eta gaztelua esplizituki 931n aipatzen da; bere jabetza konderrikoa izan zen, lehenik bikarioek eta gero Oló familiak (Geronako bizkonderdien ondorengoak) egikaritua. Montcadatarren eskuetatik igaro ondoren, 1364an Santa Maria de l'Estany monasterioari saldu zioten, herri-matxinada bat eta urte askotako auzi eta setio eraginez, harik eta monjeek konkistatu zuten arte. Geroago Bost Errege Duintasunei (Cinco Dignidades Reales) egon zitzaien atxikita, 1606an Koroari itzuli arte. Gaztelua XVIII. mendean handitu zuten.
Monumentua
Aguilóko ertaroko gazteluaren hondakinak, Santa Maria d'Olóko (Moianès) mugartean. Aldameneko Oló Gazteluaren mendeko gaztelua zen, Bartzelonako Kondearen jabetzapean, eta haren aurrez aurreko zaindaritza gisa jarduten zuen. Frau auzo zaharra hartzen zuen erdigunetzat, udalerriko biztanlegune sakabanatuetako bat.
Monumentua
Santa Maria d'Olóko Dorrea Oló Gazteluaren gaurko aztarna da, 889. urteaz geroztik dokumentatua eta herriaren nukleo zaharraren goialdean kokatua, Moianèsen, 538 bat metroko garaieran. XI. eta XVIII. mendeen artean eraiki zuten; dorreak ezaugarri erromaniko batzuk kontserbatzen ditu, beheko leihoa elementu zaharrena izanik, eta lerro erregularretako harlanduak eta opus spicatum motako zati bat erakusten ditu. Lehenik Oló familiarena izan zen, Geronako bizkonderdien ondorengoa, eta gero Montcada etxeari (1333) eta Santa Maria de l'Estany monasterioari (1364) igaro zitzaion, 1606an Koroari itzuli aurretik. Gotorlekutik dorre biribil bat baino ez da kontserbatzen, gaur egun etxe batean integratua, 2,25 metroko zabalerakoa eta 8 bat metroko garaierakoa.
Jarduera
Sant Joan d'Olóko Festa Major, Santa Maria d'Oló udalerriko herriguneak ospatzen duena, abuztuko lehen asteburuan izaten da, auzotarren arteko elkarbizitza-ekitaldiz, herri-bazkariz eta musikaz osatutako programa xume batekin.
Monumentua
Sant Joan d'Oló-ko erretaula barrokoak Santa Maria d'Oló-ko antzinako parrokia elizan gordetzen dira, herriko puntu garaienean kokatuan, egungo tenplu zentralagoa eraiki zen arte. Eraikina, 999 urteaz geroztik dokumentatua eta 1083tik parrokia, 1646 aldera berreraiki zen aurreko elizen orube berean, eta 1963ra arte izan zen parrokia. Barnean hiru erretaula gordetzen dira: aldare nagusikoa, 1663an egina 1640ko aurreko beste baten gainean, eta hirugarren bat, 1772koa, eskuinaldean, presbiterioaren ondoan. Multzoa 1990eko hamarkadaren hasieran zaharberritu zen.
Monumentua
Santa Maria d'Oló-ko eraikin modernista multzoa, Moianès eskualdean, Josep Puig i Cadafalch, Eduard Balcells eta Ignasi Mas Morell arkitektoei lotutako obrekin. Horien artean nabarmentzen da Fàbrica de la Sauleda, herriaren ondoan kokatutako industria-kolonia textila, Ignasi Mas i Morell-ek 1896tik aurrera diseinatua eta XX. mendearen erdialdera arte zabaldua, modernismo katalanaren adreilu gorriz, zeramika urdinez eta burdina forjatuz egindako arkitekturarekin. Hasieran fàbrica del Pastor izenez ezaguna eta olana ekoizteko erabilia, 1963an Sauleda familiak erosi zuen, berrireki eta 1989an sektoreko Espainiako bigarren industria bihurtu zuen. Inventari del Patrimoni Arquitectònic de Catalunya delakoan katalogatuta dago (Kataluniako ondare arkitektonikoaren inbentarioa).
Jarduera
Santa Maria d'Olóko Festa Major d'Hivern udalerri batean ospatzen da, zeinaren gaztelua eta mugartea 1369an l'Estanyko monasteriora pasatu ziren; 1395eko abuztuaren 15ean herritarrek monasterioa erasotu eta erre zuten, jaurerriaren erosketagatiko auzi batean, 1606ra arte luzatu zena. Gainera, Puig i Cadafalchekin lotutako eraikin modernistak gordetzen ditu.
Mugarri historikoa
Olóko gaztelua eta mugartea 1369an l'Estanyko monasterioaren eskuetara pasatu ziren. 1395eko abuztuaren 15ean bizilagunek zenobioari eraso eta erre zioten, 1606ra arte iraun zuen jaurerria berrerosteko auzi baten barruan.
Gastronomia
Txerri-hiltzeak eskualdean goi-lautadako aire hotzean ondutako hestebeteen errepertorio bat utzi zuen: lukainka, fuet eta botifarra beltza. Herriko harategietan eta neguko azoketan saltzen dira.