Herria
Galende Zamora probintziako udalerri bat da, Sanabria eskualdean, 1.019 biztanlerekin, Sanabria Aintziraren parke naturalaren erdi-erdian kokatua, Iberiar penintsulako izotz-jatorriko aintzirarik handiena, 318,7 hektarearekin eta 53 metroko sakonera maximoarekin. Udalerriak hainbat herri biltzen ditu, tartean San Martín de Castañeda eta Ribadelago, eta bere gune nagusia, Tera ibaiak zeharkatua, hiru auzotan banatzen da, behekoenean errota-presa zahar batekin. Parke naturalak, 22.000 hektareakoak, izotz-jatorriko 35 aintzira arte gordetzen ditu. Bertako kondaira batek aintziraren uren azpian jainkozko madarikazio batek urperatutako herri bat kokatzen du, zeinaren kanpaiak San Joan gau guztietan entzuten diren. Dagoeneko 927. urtean dokumentatuta agertzen da.
Monumentua
San Martín de Castañeda monasterioa mendi baten hegalean altxatzen da, lago de Sanabria-ren ipar ertzaren gainean, Galende udalerriko (Zamora) izen bereko herrixkan, eta zamorako erromanikoaren adibiderik nabarmenenetako bat da. Jatorri bisigodokoa, 916. urte inguruan Martino abadeak eta San Cebrián de Mazote-tik etorritako monje mozarabe talde batek berritu zuten, lehorte eta izurritetik ihesi, lagoko arrantza-lekuetan janaria bilatuz. 1150ean Alfontso VII.ak lekua Pedro Gutiérrez monjeari eman zion, honek bizitza monastikoa berritu zuen San Benito Arauaren pean, Carracedo-ren filiala gisa, eta honen Martín IV abadearen agindupean altxatu zen, XII. mendean jada, gaur egungo tenplu erromanikoa. Monumento Histórico-Artístico Nacional (garai hartako Espainiako ondare-babes maila gorena) izendatua 1931ko ekainaren 3an, gaur egun lago de Sanabria parke naturalaren etxea hartzen du.
Natura
Lago de Sanabria, Würm glaziazioan Tera ibaiaren glaziarrak induskatua, penintsula iberiarreko jatorri glaziarreko lakurik handiena da, 318,7 hektareako azalerarekin eta 53 metroko sakonera maximoarekin, 997 metro inguruko altitudean. Duela hamar mila urte baino gehiago sortu zen, altiplanoko glaziar batek mendikatea estaltzen zuenean eta bertatik izotz-mihiak jaisten zirenean haranetan behera; atzera egitean zirko glaziarrak, morrenak eta mendikatean zehar banatutako hogei laku baino gehiago agerian utzi zituen. Ingurunea 1946tik babestuta dago Sitio Natural de Interés Nacional gisa (ondare naturalaren babes-maila nazional bat) eta 1978an parke natural izendatu zuten; 2017an zabaldua, Lago de Sanabria y Sierras Segundera y de Porto parke naturalak gaur egun 32.302 hektarea hartzen ditu Galende, Cobreros, Trefacio eta Porto artean.
Natura
Sitio Natural de Interés Nacional gisa babestua (ondare naturalaren babes-maila nazional bat) 1946ko otsailaren 7an eta parke natural izendatua 1978an, 1990ean zabaldu zen 368tik 22.365 hektareara eta berriro 2017an, gaur egungo 32.302etaraino; mila eta bostehun landare espezie baino gehiago eta esfagno-zohikaztegiak gordetzen ditu. Bere jatorria Kuaternarioaren aldi hotzenetara arte doa, glaziarrek zirkoak, haranak eta gaur egun kontserbatzen diren morrenak moldatu zituztenean. Lago de Sanabria, penintsula iberiarreko jatorri glaziarreko handiena, 318,7 hektareara eta 53 metroko sakonera maximora iristen da, eta babesa partekatzen du mendikatean zehar banatutako hogei laku baino gehiagorekin. Parkeak Galende, Cobreros, Trefacio eta Porto udal-mugarteak ukitzen ditu, lakuaren ertzeko 997 metroen eta Peña Trevinca gailurraren 2.127en artean.
Mugarri historikoa
1959ko urtarrilaren 9ko goizaldean Vega de Tera-ko presaren ehun eta berrogeita hamar metro baino gehiago erori ziren eta zortzi milioi metro kubiko ur herria suntsitu zuten: bere 532 biztanleetatik 144 hil ziren. Espainiako historiako presa-hausturarik suntsigarrienetako bat gisa gogoratzen da, eta biktimekiko elkartasun-mugimendu garrantzitsu bat eragin zuen maila nazional eta nazioartekoan. Hamaika hilabete geroago, 1959ko abenduaren 2an, Malpasset presaren hondamendia gertatu zen Fréjus-en, Frantzian, 421 hildakorekin, eta urte batzuk geroago, 1963an, Vajont presa italiarrean lur-jausiak megatsunami bat eragin zuen, ia 2.000 pertsona hil zituena.
Bitxikeria
Herri-kontakizunaren arabera, Kristo zen behartsu batek herria urpean sartu zuen ogia oratzen ari ziren emakume batzuengandik bakarrik limosna jaso ondoren; haren kanpai urperatuak San Juan gauean jotzen dute arima garbia duenarentzat.
Mugarri historikoa
San Martín monasterioak aurre egin zion Carracedok 1203an besarkatu zuen erreformari eta ez zuen Zisterren behaketa onartu 1245era arte; desamortizazioak behin betiko kendu zuen 1835ean.
Jarduera
Galendek Martiriak ospatzen ditu urtarrilaren 21ean, mendiko negu betean, eta San Mames abuztuaren 7an; santuak parrokia-elizari ematen dio izena, nabe bakarrekoa eta haren irudia duen erretaula batekin.