Herria
Lillo Mesa de Ocaña eskualdeko udalerria da, Toledoko probintzian, 2.519 biztanlerekin (INE 2025), gelditutako aintzirez zipriztindutako lautada batean kokatua, San Antón muinoa (818 m) altuera nabarmen bakarra duena; bere izena latineko liliv hitzetik eratorri liteke, "lirioa". Hiribildu titulua lortu zuen 1430ean Toledoko artzapezpikuaren eskutik eta 1584an Fuensalidako kondeen jaurerrira pasatu zen. Bere mugapeak El Longar, Altillo Grande eta Altillo Chica aintziren natura erreserbak hartzen ditu, fauna-aniztasun handikoak, eta La Albardiosa aintzira hipergaziduna. Gainera Carahorma auzategia du, eta bere aerodromo kirolariak 2001ean Bela Hegaldiko Munduko Txapelketa hartu zuen.
Monumentua
San Martin Apezpikua eliza, Lillon (Toledo), Bien de Interés Cultural (Espainiako ondare-babes maila gorena) izendatu zuten, monumentu kategoriarekin, 1991ko azaroaren 26an. Pascual Madozen Hiztegiaren arabera, tenplua aduokazio horren pean sagaratu zuen Francisco Jiménez de Cisneros kardinalak; haren fabrika, itsatsitako kaperak eta sakristiarekin, XV eta XVI. mendeen artekoa da, Toledoko gotikoaren azken faseko adibide ona, eta geroago dorre-kanpandorre bat gehitu zitzaion, 1609an eta 1877an berritua. Harlanduzko eraikina da, hiru nabeko oinplanoarekin eta itsatsitako sei kaperekin, hiru alde bakoitzean, eta oinplanoan nabarmentzen den abside batekin; barnean, nabe bakoitza sei zatitan banatzen da, zutabe faszikulatuekin, gurutzeria ogibaleko gangak eusten dituztenak.
Monumentua
Lilloko San Pedro Bautista komentua, Mesa de Ocaña eskualdean, lehen fraide frantziskotarrak iritsi ondoren sortu zen 1611n, eta ofizialki 1644ko uztailaren 26an inauguratu zen. Denborak aurrera egin ahala, funtzioz aldatu zen: barruti judizialaren egoitza, Lehen Auzialdiko Epaitegia, Audientzia Aretoa, udal bulegoak eta kartzela bat hartu zituen, 1966ra arte. Erreforma baten ondoren Kultura Etxe bihurtu zen eta gaur egun ostatu gisa funtzionatzen du, Hospedería El Convento izenaz ezaguna, Lilloko herrigunean nabarmentzen den eraikin historikoetako bat.
Monumentua
Sei metro baino gehiagoko altuera duen harrizko pikota ikusgarria, 1430ean Lillok lortutako hiribildu titulua gogorarazten duena, Juan Martínez de Contreras Toledoko prelatuaren aginduz emana, baita herriaren berezko jurisdikzioa ere.
Natura
Mantxako paisaiaren ezaugarri diren aintzira endorreiko gaziez osatutako multzoa. El Longarrek eremuko ur-hegazti kolonia onenetako bat hartzen du, Toledo probintziako ondoen kontserbatutzat jotzen diren esparto-larre halofilo zabalez inguratua.
Natura
Izaera esteparioko aintzira endorreiko hipergazia, Lilloko udalerriko lurraldean laurogei bat hektarea hartzen dituena. Bere sasoikotasun nabarmenak eta lurrunketa azkarrak gatz-azal konplexu bat eratzen dute udan.
Natura
Lilloko aintzira-multzoa, Toledoko Mesa de Ocañan, El Longar, Altillo Grande eta Altillo Chica aintzirek osatzen dute, 2006tik natura-erreserba gisa babestuak eta Garrantzi Komunitarioko Leku eta Hegaztientzako Babes Bereziko Eremu izendatuak Humedales de La Mancha barruan. Haien ertzetan espartuzko albardinalak hazten dira, mehatxatutako landare-espezieekin, eta bertako hegazti artean daude txenada mokobeltza, zangaluzea, mokozabala, kurrilo arrunta, txirritxo hankabeltza, hegabera, ahate zuria, ahate gorrixka eta hainbat zingira-mika. El Longar aintziran 2008an babesleku-behatoki bat ezarri zen, panel interpretatiboekin, espartuen artean hegazti urtar eta lautadetako hauek kontenplatzeko.
Bitxikeria
Lilloko kirol-aerodromoak Belaz Hegan Egiteko Munduko Txapelketa hartu zuen 2001ean, bere tamainako udalerri baterako ezohiko nazioarteko hitzordua. Planeadoreen lehiaketa horretaz gain, instalazioetan motorrik gabeko hegaldia, avioneten hegazkintza arina eta paraxutismoa ere praktikatzen dira, gunearen ohiko jarduerak.
Mugarri historikoa
Lillo administratiboki La Guardiaren mende egon zen 1430ean Toledoko Juan Martínez de Contreras artzapezpikuak villa titulua eman zion arte, jurisdikzio propioarekin. La Guardiako Atearen plazak harresi-barrutiko sarreretako bat gogorarazten du.
Mugarri historikoa
1584an Pedro López de Ayalak, Fuensalidako laugarren kondeak, villa eta bere basailuak erosi zituen, eta horrela jurisdikzio eklesiastikotik jaurerri noble batera pasatu ziren. Aldaketak concejoaren bizitza markatu zuen XIX. mendean jaurerriak abolitu ziren arte.
Mugarri historikoa
Espainia zeharkatu zuen azken kolera-epidemia handiak Lillo jo zuen 1885ean, udalerria seiehun bizilagunen bueltan zebilenean. Agerraldiak aztarna utzi zuen parrokia-liburuetan eta orduan nekazaritza-hazkunde betean zegoen herri baten memorian.