Herria
Ruedako monasterio zistertarra hartzen duen udalerria, Aragoiko arte zistertarraren bitxia.
Monumentua
Nuestra Señora de Rueda monasterioa, Sástagoko mugartean (Ribera Baja del Ebro, Zaragoza), Zister ordenako zenobio bat da, 1924az geroztik Bien de Interés Cultural (Espainiako ondare-babes maila gorena) izendatua, monumentu kategorian. Ebro ibaiaren ertzean altxatzen da, Escatrón herriaren aurrez aurre, ibaiaren zati nabigagarri batean, vega emankor eta baso-uharteez inguratuta. Bere jatorria 1152ra iristen da, Gimonttik etorritako monjeek sortutako Nuestra Señora de Saltz abadiarekin, eta geroagoko Juncería abadiarekin, 1162an sortua; 1182an Alfontso II.a Aragoikoak monje horiei gaztelua eta Escatrón hiribildua eman zizkien, eta 1202rako jada Ruedako azken kokalekuan ezarri ziren. Rueda izena arabierazko rawḍa hitzetik dator, «mausoleoa, hilobi apaindua».
Monumentua
Sástagoko kondeen antzinako jauregia; familia horrek nagusitasun handia izan zuen Aragoin XIII. eta XVII. mendeen artean.
Monumentua
Sástagoko eliza parrokiala (Ribera Baja del Ebro, Zaragoza), Ruedako Monasterioaren ondoan, XVII. mendean eraiki zen aurreko tenplu baten gainean, eta Pilarreko Ama Birjinari eskainia dago. Estilo barrokokoa da, oinplano angeluzuzeneko nabe bakarrarekin, arku-fajoiek hiru tartetan banatua, harlanduz indartutako harlangaitz eta adreiluz eraikia, eta hiru gorputzeko kanpandorre bat du, tarte zortzikotedun batean errematatua.
Natura
Ebroko Meandroak babestutako gune bat dira —Kontserbazio Bereziko Eremua eta Garrantzi Komunitarioko Lekua—, 1106 hektareakoa, Sástago eta Escatrón (Zaragoza) artean Ebro ibaiak osatzen dituen meandro handien eta erriberako basoen inguruan, hegazti-fauna ugarirekin. 2000ko uztailean Garrantzi Komunitarioko Leku izendatu zuten, babestutako bi arrain-espezie babesteko, eta 2021eko otsailean Kontserbazio Bereziko Eremu bihurtu zen. Ekoeskualde mediterraneoaren barruan, guneak sei habitat natural biltzen ditu, besteak beste emari iraunkorreko eta aldizkako ibai mediterraneoak, belar-luzeko larre hezeak eta sahats eta zuhaitz-txopo zuriak dituzten erriberako baso eta sasidiak. Horrez gain, bi landare-espezie, hogeita hiru hegazti-espezie, hiru anfibio-espezie eta bi ugaztun-espezie identifikatu dira.
Jarduera
Sástagoko jai nagusiak abuztuaren 13tik 20ra, Virgen de Montler eta San Roqueri omenaldia eginez; apirilaren 25ean erromeria bat ospatzen da Montler ermitara.
Jarduera
Sástagok San Antón festak ospatzen ditu urtarrilaren 16tik 18ra, sugar monumentalarekin eta ardo eta chorizo errearen banaketarekin, bere neguko festa gisa; festa nagusiak abuztuan dira, Virgen de Montler eta San Roque ohorez.
Monumentua
Rueda monasteriorako sarrera nagusia Puerta Real da, zenobioaren sarrerarik monumentalena XVII. mendearen hasieran eraiki zenetik; estilo barrokokoa, XVIII. mendean gai bernardoko eskultura sorta bat gehitu zitzaion, eta atari zabal batera ematen du, handik San Pedro plazara sartzen dena.
Natura
Begiratokia Nuestra Señora de Rueda monasterioaren ondoan dago, Alfontso II.a Aragoikoak 1182an sortutako zisterreko monastegia, XIII. eta XV. mendeen artean mudejar-gotiko estiloan eraikia. Ebro ibaiaren ertzean altxatzen da, Escatrón herriaren aurrean, eta bere dorrearen goiko gorputz barrokotik multzo osoaren eta ibaiaren bihurgunearen ikuspegi bikaina lortzen da.
Jarduera
Sástagoko tokiko festen egutegiak urtarrilaren 16a, San Antón eguna, adierazten du udalerriko neguko festa gisa; ez da aurkitu berariazko San Blas festa baten baieztapenik, beraz iturriak ez datoz bat advokazioari buruz.
Monumentua
Sástagoko gune historikoa, Ribera Baja del Ebro eskualdean (Zaragoza), jauregi dukalaren ondoan eta Rueda monasteriotik gertu dago. Pascual Madozek herriaz XIX. mendearen erdialdean egindako deskribapenaren arabera, hainbat kale nahiko zabal eta garbi zituen, eta hiru plaza.
Monumentua
Rueda monasterioak dorre mudejar bat kontserbatzen du, goiko gorputz barroko batekin bukatua, abadearen logelatik sar daitekeena, eta handik multzo monastiko osoaren ikuspegi panoramikoa lortzen da. Monasterioa, zisterrekoa eta 1924tik Bien de Interés Cultural (Espainiako ondare-babes maila gorena) izendatua, Ebro ibaiaren ertzean altxatzen da, Escatrónen aurrean baina jada Sástagoko udalerrian; bere jatorria Nuestra Señora de Saltz abadiara jotzen du, Gimonttik etorritako monjeek 1152an sortua, eta haiek 1182an Alfontso II.a Aragoikoaren eskutik Escatrongo gaztelua eta herria jaso zituzten, 1202an behin betiko egungo kokalekuan ezartzeko. Eliza 1238an kontsakratu zen, nahiz eta multzo erdiaroko lanak XIV. mendearen bigarren erdira edo XV.aren hasierara arte ez ziren amaitutzat eman.
Mugarri historikoa
Alfontso I.ak Sástago Artal de Alagóni eman zion 1133an eta familiak XII. mendetik menderatu zuen lurraldea. 1511an Fernando Katolikoak Sástagoko jaunari kondearen titulua eman zion, eta horrek leinua Aragoiko lehen nobleziaren artean kokatu zuen.
Monumentua
Sástagoko muino baten gailurrean altxatua, Ebroren Erribera Beheran, X. mendeko jatorri musulmaneko gaztelu honek ibaiaren bihurgunea eta Aragoi Beherakoranzko igarobidea zaintzen zuen; konkista kristauaren ondoren Alagontarren jaurerrian integratua geratu zen eta bere funtzio militarra galdu zuen. Planta angeluzuzenekoa, iparraldetik hegoaldera orientatua, harresi-esparru erdiaroko hau dorretxo eta omenaldi-dorre batez babestua zegoen, atea iparraldeko aldean zuela; barnean geroago ermita bat eta bestelako eraikin barroko batzuk altxatu ziren. Gaur egun zati handi bat hondakin bihurtua dago eta zutik dagoen bakarra dorre nagusia da, harlangaitz irregularrezkoa. Lista Roja del Patrimonio en Peligro zerrendan sartua, Aragoiko Ondare Kulturalaren Legeak Bien de Interés Cultural (Espainiako ondare-babes maila gorena) izendatutako gazteluen artean dago.
Mugarri historikoa
Sástagok bi lanbide propio garatu zituen: labangintza, gurutze-formako nabaja bereizgarriekin eta nakarrezko kirtenekin, eta kapelagintza. Bi jarduerek villari eutsi zioten XX. mendearen hasierara arte, sorkuntza hidroelektrikoa iritsi zenean.